បាតុភូតអវកាសមួយកំពុងទទួលបានការចាប់អារម្មណ៍ពីអ្នកតាមដានអាកាសធាតុអវកាស ខណៈសារធាតុពីព្រះអាទិត្យដែលត្រូវបានបញ្ចេញក្នុងអំឡុងការផ្ទុះនៅលើព្រះអាទិត្យ កំពុងធ្វើដំណើរឆ្ពោះមកកាន់ផែនដី ហើយត្រូវបានរំពឹងថាអាចមកដល់នៅថ្ងៃទី ១៧ ខែកញ្ញា ឆ្នាំ២០២៦។ បាតុភូតនេះអាចធ្វើឱ្យសកម្មភាពម៉ាញេទិចជុំវិញផែនដីកើនឡើង និងអាចបង្កើនឱកាសកើតមានពន្លឺអូរ៉ូរ៉ានៅតំបន់ដែលស្ថិតនៅរយៈទទឹងខ្ពស់។
តើអ្វីកំពុងកើតឡើងនៅលើព្រះអាទិត្យ?
ព្រះអាទិត្យមិនមែនជាវត្ថុដែលមានសកម្មភាពថេរទេ។ លើផ្ទៃ និងបរិយាកាសរបស់វា មានការផ្លាស់ប្តូរម៉ាញេទិចជាបន្តបន្ទាប់ ដែលអាចបង្កឱ្យមានការផ្ទុះពន្លឺព្រះអាទិត្យ ឬការផ្ទុះសារធាតុដែលគេហៅថា Coronal Mass Ejection (CME)។
CME គឺជាការបញ្ចេញបរិមាណដ៏ច្រើននៃប្លាស្មា និងដែនម៉ាញេទិចពីបរិយាកាសខាងក្រៅរបស់ព្រះអាទិត្យចូលទៅក្នុងលំហ។ នៅពេល CME មានទិសដៅឆ្ពោះមកផែនដី វាអាចធ្វើអន្តរកម្មជាមួយដែនម៉ាញេទិចរបស់ផែនដីនៅពេលមកដល់។
តាមព័ត៌មានដែលបានចុះផ្សាយនៅថ្ងៃទី១៥ ខែកញ្ញា ការផ្ទុះដែលកើតឡើងមួយថ្ងៃមុននេះបានបញ្ចេញសារធាតុចូលទៅក្នុងលំហ ហើយការគណនាគន្លងបានបង្ហាញថា វាអាចមកដល់តំបន់ជុំវិញផែនដីនៅថ្ងៃទី១៧ ខែកញ្ញា។
CME អាចបង្កអ្វីខ្លះនៅពេលមកដល់ផែនដី?
នៅពេល CME ប៉ះនឹងដែនម៉ាញេទិចរបស់ផែនដី វាអាចបង្កើត ព្យុះម៉ាញេទិចផែនដី (geomagnetic storm)។ ភាពខ្លាំងនៃព្យុះនេះអាស្រ័យលើល្បឿន ដង់ស៊ីតេ និងទិសដៅនៃដែនម៉ាញេទិចដែលមកជាមួយ CME។
មិនមែន CME ទាំងអស់សុទ្ធតែបង្កព្យុះម៉ាញេទិចខ្លាំងនោះទេ។ ដូច្នេះ ការព្យាករណ៍ថា CME នឹងមកដល់ផែនដី មិនមានន័យថា នឹងមានព្យុះអវកាសធ្ងន់ធ្ងរជាក់លាក់នោះឡើយ។ អ្នកវិទ្យាសាស្ត្រត្រូវការទិន្នន័យបន្ថែមនៅពេលវត្ថុនោះខិតជិតផែនដី ដើម្បីវាយតម្លៃកម្រិតឥទ្ធិពលបានកាន់តែច្បាស់។
មជ្ឈមណ្ឌល NOAA Space Weather Prediction Center (SWPC) តាមដានសកម្មភាពព្រះអាទិត្យ ខ្យល់ព្រះអាទិត្យ និងស្ថានភាពដែនម៉ាញេទិចជុំវិញផែនដី ដើម្បីផ្តល់ការព្យាករណ៍ និងការជូនដំណឹងអំពីអាកាសធាតុអវកាស។ ប្រព័ន្ធរបស់ NOAA ក៏តាមដានសន្ទស្សន៍ម៉ាញេទិច និងទិន្នន័យពាក់ព័ន្ធនឹងសកម្មភាពព្រះអាទិត្យជាបន្តបន្ទាប់។
ហេតុអ្វីបានជា CME អាចបង្កពន្លឺអូរ៉ូរ៉ា?
អូរ៉ូរ៉ា (Aurora) ឬពន្លឺនៅតំបន់ប៉ូល គឺជាបាតុភូតពន្លឺដ៏ស្រស់ស្អាតដែលកើតឡើងនៅពេលភាគល្អិតថាមពលពីលំហមានអន្តរកម្មជាមួយបរិយាកាសខាងលើរបស់ផែនដី។
នៅពេលមានសកម្មភាពព្រះអាទិត្យខ្លាំង ភាគល្អិតដែលមានបន្ទុកអគ្គិសនីអាចមានអន្តរកម្មជាមួយដែនម៉ាញេទិចផែនដី ហើយត្រូវបានដឹកនាំទៅតំបន់ជិតប៉ូល។ នៅពេលភាគល្អិតទាំងនោះប៉ះទង្គិចជាមួយអាតូម និងម៉ូលេគុលនៅក្នុងបរិយាកាសខាងលើ វាអាចបញ្ចេញពន្លឺដែលយើងមើលឃើញជាពណ៌បៃតង ក្រហម ស្វាយ ឬពណ៌ផ្សេងៗ។
ប្រសិនបើព្យុះម៉ាញេទិចមានកម្រិតខ្លាំងគ្រប់គ្រាន់ តំបន់ដែលអាចមើលឃើញអូរ៉ូរ៉ាអាចពង្រីកចេញពីតំបន់ប៉ូលទៅរយៈទទឹងទាបជាងធម្មតា។ ក្នុងព្រឹត្តិការណ៍ព្យុះម៉ាញេទិចកន្លងមក ក៏មានការព្យាករណ៍ឱ្យអូរ៉ូរ៉ាអាចមើលឃើញនៅតំបន់មួយចំនួនដែលធម្មតាមិនសូវឃើញបាតុភូតនេះ។
តើប្រទេសកម្ពុជាអាចមើលឃើញអូរ៉ូរ៉ាដែរឬទេ?
សម្រាប់ប្រទេសកម្ពុជា ឱកាសមើលឃើញអូរ៉ូរ៉ាពីព្រឹត្តិការណ៍ប្រភេទនេះគឺមានកម្រិតទាបខ្លាំង ដោយសារកម្ពុជាស្ថិតនៅជិតតំបន់អេក្វាទ័រ និងឆ្ងាយពីតំបន់ដែលអូរ៉ូរ៉ាកើតឡើងជាញឹកញាប់។
ជាទូទៅ អូរ៉ូរ៉ាត្រូវបានគេសង្កេតឃើញច្រើននៅតំបន់រយៈទទឹងខ្ពស់ ដូចជា អាឡាស្កា កាណាដាខាងជើង ប្រទេសអ៊ីស្លង់ ន័រវែស ស៊ុយអែត និងតំបន់ជិតប៉ូលផ្សេងៗ។ ក្នុងព្រឹត្តិការណ៍ព្យុះម៉ាញេទិចខ្លាំង អូរ៉ូរ៉ាអាចរំកិលទៅរយៈទទឹងទាបជាងធម្មតា ប៉ុន្តែវាមិនមានន័យថានឹងអាចមើលឃើញពីកម្ពុជាឡើយ។
ដូច្នេះ សម្រាប់អ្នកនៅកម្ពុជា ព័ត៌មានអំពី CME នេះមានសារៈសំខាន់ជាចម្បងក្នុងន័យវិទ្យាសាស្ត្រ និងការតាមដានអាកាសធាតុអវកាស ជាជាងការរំពឹងថានឹងឃើញពន្លឺអូរ៉ូរ៉ាដោយផ្ទាល់នៅលើមេឃកម្ពុជា។
តើព្យុះព្រះអាទិត្យមានគ្រោះថ្នាក់ដល់មនុស្សនៅលើផែនដីទេ?
បរិយាកាស និងដែនម៉ាញេទិចរបស់ផែនដីផ្តល់ការការពារយ៉ាងសំខាន់ពីផលប៉ះពាល់ជាច្រើននៃសកម្មភាពព្រះអាទិត្យ។ ដូច្នេះ ការដែល CME មកដល់ផែនដីមិនមានន័យថាមនុស្សនៅលើផ្ទៃផែនដីនឹងប្រឈមនឹងគ្រោះថ្នាក់ដោយផ្ទាល់នោះទេ។
ប៉ុន្តែព្យុះម៉ាញេទិចខ្លាំងអាចមានផលប៉ះពាល់ដល់បច្ចេកវិទ្យា និងប្រព័ន្ធមួយចំនួន។ NOAA បញ្ជាក់ថា អាកាសធាតុអវកាសអាចមានឥទ្ធិពលលើការទំនាក់ទំនងវិទ្យុប្រេកង់ខ្ពស់ ប្រព័ន្ធនាវាចរណ៍ ផ្កាយរណប និងប្រព័ន្ធអគ្គិសនី ក្នុងកម្រិតខុសៗគ្នា អាស្រ័យលើភាពខ្លាំងនៃព្រឹត្តិការណ៍។
សម្រាប់អ្នកប្រើប្រាស់ទូទៅ ការតាមដានការជូនដំណឹងពីអាជ្ញាធរអាកាសធាតុអវកាសមានសារៈសំខាន់ជាងការព្រួយបារម្ភអំពីផលប៉ះពាល់ផ្ទាល់លើសុខភាព។
អ្នកវិទ្យាសាស្ត្រនឹងតាមដានអ្វីនៅថ្ងៃទី១៧ កញ្ញា?
ចំណុចសំខាន់នៅថ្ងៃទី១៧ ខែកញ្ញា គឺការតាមដានថា CME នឹងមកដល់ផែនដីនៅពេលណា និងមានលក្ខណៈម៉ាញេទិចយ៉ាងដូចម្តេច។ ពេល CME ឈានដល់តំបន់ជុំវិញផែនដី ទិន្នន័យពីយានអវកាស និងស្ថានីយសង្កេតនឹងជួយឱ្យអ្នកព្យាករណ៍កំណត់កម្រិតសកម្មភាពម៉ាញេទិចបានកាន់តែច្បាស់។
ការព្យាករណ៍អាចមានការផ្លាស់ប្តូរ ព្រោះការធ្វើដំណើររបស់ CME ពីព្រះអាទិត្យមកផែនដីមានភាពស្មុគស្មាញ ហើយលក្ខណៈរបស់វាអាចមិនអាចកំណត់បានពេញលេញរហូតដល់វាខិតជិតផែនដី។
សេចក្តីសន្និដ្ឋាន
ព្រឹត្តិការណ៍ CME ដែលកំពុងធ្វើដំណើរមកកាន់ផែនដី គឺជាឧទាហរណ៍មួយនៃរបៀបដែលសកម្មភាពនៅលើព្រះអាទិត្យអាចមានឥទ្ធិពលលើបរិយាកាសអវកាសជុំវិញផែនដី។ ការមកដល់ដែលត្រូវបានរំពឹងនៅថ្ងៃទី ១៧ ខែកញ្ញា ឆ្នាំ២០២៦ អាចបង្កើនសកម្មភាពម៉ាញេទិច និងបង្កើនឱកាសកើតមានអូរ៉ូរ៉ានៅតំបន់រយៈទទឹងខ្ពស់ ប៉ុន្តែភាពខ្លាំងពិតប្រាកដនៃព្រឹត្តិការណ៍នឹងអាស្រ័យលើស្ថានភាព CME នៅពេលវាមកដល់។
ប្រភព EarthSky