មនុស្សវ័យ 20 ឬ 30 ឆ្នាំភាគច្រើនមិនសូវគិតថា ជំងឺបេះដូង ជាបញ្ហាដែលត្រូវព្រួយបារម្ភភ្លាមៗនោះទេ។ នៅវ័យនេះ ការគាំងបេះដូងកើតមានមិនសូវញឹកញាប់ ហើយមនុស្សម្នាក់ដែលមានកូឡេស្តេរ៉ុលខ្ពស់អាចត្រូវបានគេចាត់ថាមានហានិភ័យរយៈពេលខ្លីទាប។
ប៉ុន្តែការសិក្សាថ្មីមួយលើមនុស្សជាង 16,000 នាក់នៅដាណឺម៉ាក និងអេស្ប៉ាញ កំពុងធ្វើឱ្យអ្នកជំនាញពិចារណាឡើងវិញថា តើការការពារជំងឺបេះដូងគួរចាប់ផ្តើមនៅពេលណា។ ការសិក្សាបានរកឃើញសញ្ញានៃ atherosclerosis ឬការកកស្ទះដោយ plaque នៅក្នុងសរសៃឈាម សូម្បីតែក្នុងមនុស្សវ័យ 20 ឆ្នាំ។
ការសិក្សាលើមនុស្ស 16,808 នាក់ រកឃើញអ្វី?
ការសិក្សា REACT ដែលត្រូវបានចេញផ្សាយនៅ New England Journal of Medicine នៅថ្ងៃទី 29 ខែសីហា ឆ្នាំ 2026 បានពិនិត្យមនុស្សពេញវ័យចំនួន 16,808 នាក់ អាយុពី 18 ដល់ 70 ឆ្នាំ នៅប្រទេសដាណឺម៉ាក និងអេស្ប៉ាញ ដែលមិនមានប្រវត្តិជំងឺសរសៃឈាមបេះដូងដែលគេស្គាល់។
អ្នកស្រាវជ្រាវបានប្រើបច្ចេកវិទ្យារូបភាព ដើម្បីពិនិត្យសរសៃឈាមជាច្រើនតំបន់ រួមមានសរសៃឈាមក និងសរសៃឈាមជើង ព្រមទាំងសរសៃឈាមដែលផ្គត់ផ្គង់បេះដូង។
លទ្ធផលបង្ហាញថា 57.1% នៃអ្នកចូលរួមទាំងអស់មានសញ្ញានៃ atherosclerosis ដែលអាចរកឃើញតាមការថតរូបភាព។ សម្រាប់ក្រុមវ័យក្មេងបំផុត អាយុ 18–29 ឆ្នាំ មានសញ្ញានេះក្នុង 8.7% នៃបុរស និង 6.7% នៃស្ត្រី។
នេះមានន័យថា ការកកើត plaque អាចចាប់ផ្តើមមុនពេលមនុស្សម្នាក់មានរោគសញ្ញា ឬឈានដល់អាយុដែលគេចាត់ទុកថាមានហានិភ័យខ្ពស់។
ហេតុអ្វីកូឡេស្តេរ៉ុលនៅវ័យក្មេងសំខាន់?
បញ្ហាសំខាន់មិនមែនត្រឹមតែថា កូឡេស្តេរ៉ុលខ្ពស់នៅថ្ងៃនេះមានហានិភ័យប៉ុណ្ណា ទេ ប៉ុន្តែថា សរសៃឈាមត្រូវបានប៉ះពាល់ដោយកូឡេស្តេរ៉ុលមិនល្អរយៈពេលប៉ុន្មានឆ្នាំ។
LDL cholesterol ឬហៅថា “កូឡេស្តេរ៉ុលអាក្រក់” អាចជ្រៀតចូល និងកកកុញនៅជញ្ជាំងសរសៃឈាម ហើយជំរុញដំណើរការបង្កើត plaque។ WHO ចាត់ទុកកូឡេស្តេរ៉ុលមិនប្រក្រតី ជាកត្តាហានិភ័យដែលអាចកែប្រែបានសំខាន់មួយសម្រាប់ជំងឺសរសៃឈាមបេះដូង។
ដូច្នេះ មនុស្សអាយុ 30 ឆ្នាំដែលមាន LDL ខ្ពស់ អាចមាន ហានិភ័យគាំងបេះដូងក្នុងរយៈពេល 10 ឆ្នាំទាប ព្រោះអាយុជាកត្តាសំខាន់ក្នុងការគណនាហានិភ័យ។ ប៉ុន្តែវាមិនមានន័យថា សរសៃឈាមរបស់ពួកគេមិនកំពុងទទួលរងផលប៉ះពាល់នោះទេ។
“ឆ្នាំដែលប៉ះពាល់” អាចសំខាន់ជាងការវាស់ហានិភ័យរយៈពេលខ្លី
ការសិក្សា និងការវិភាគមួយចំនួនកំពុងផ្លាស់ប្តូររបៀបដែលអ្នកជំនាញគិតអំពីកូឡេស្តេរ៉ុល។
ការសិក្សាមួយដែលត្រូវបានលើកឡើងដោយ National Geographic បានរកឃើញថា មនុស្សដែលត្រូវបានប៉ះពាល់នឹងកម្រិតកូឡេស្តេរ៉ុលមិនល្អអស់រយៈពេលច្រើនឆ្នាំ មានហានិភ័យកើតជំងឺបេះដូងនៅពេលក្រោយខ្ពស់ជាង បន្ទាប់ពីគិតគូរពីកត្តាហានិភ័យផ្សេងៗ។
គំនិតនេះអាចពន្យល់បានដោយសាមញ្ញថា៖ សរសៃឈាមមិនចាប់ផ្តើមរាប់ពីសូន្យនៅថ្ងៃខួបកំណើតទី 40 ឬ 50 ឆ្នាំទេ។
អ្វីដែលកើតឡើងក្នុងសរសៃឈាមអាចកំពុងប្រមូលផ្តុំយឺតៗអស់រយៈពេលជាច្រើនទសវត្សរ៍ មុនពេលវាបង្ហាញជារោគសញ្ញាធ្ងន់ធ្ងរ។
តើការរកឃើញ plaque នៅវ័យ 20 ឆ្នាំមានន័យថានឹងកើតគាំងបេះដូងទេ?
មិនមែនទេ។
នេះជាចំណុចសំខាន់ដែលមិនគួរយល់ច្រឡំ។
ការសិក្សា REACT បង្ហាញថា plaque អាចរកឃើញនៅវ័យក្មេង ប៉ុន្តែវាមិនបានបង្ហាញថា plaque ទាំងអស់នឹងរីកធំ ឬបណ្តាលឱ្យគាំងបេះដូងនាពេលអនាគតឡើយ។ អ្នកជំនាញក៏បានព្រមានថា plaque មួយចំនួនអាចនៅមានស្ថេរភាពអស់រយៈពេលជាច្រើនឆ្នាំ ខណៈ plaque ប្រភេទខ្លះអាចរីកធំ ឬមានលក្ខណៈងាយបែកដែលបង្កើនហានិភ័យនៃការកកឈាម។
អ្នកស្រាវជ្រាវក៏មិនទាន់ដឹងថា plaque ដែលរកឃើញនៅក្នុងមនុស្សវ័យក្មេងក្នុងការសិក្សានេះ នឹងវិវត្តទៅជាយ៉ាងណាក្នុងរយៈពេលជាច្រើនទសវត្សរ៍ខាងមុខ។
ហេតុនេះ ការរកឃើញ plaque មិនគួរត្រូវបានយល់ថាជាការទស្សន៍ទាយថា មនុស្សម្នាក់នឹងកើតជំងឺបេះដូងជាក់ជាមិនខាននោះទេ។
តើមនុស្សវ័យក្មេងគួរទៅស្កេនបេះដូងឬ?
ការសិក្សាថ្មីនេះ មិនមានន័យថាមនុស្សវ័យ 20 ឆ្នាំគ្រប់គ្នាគួរទៅថតស្កេនរក plaque ទេ។
អ្នកជំនាញដែលបានសម្ភាសដោយ National Geographic បានបញ្ជាក់ថា អត្ថប្រយោជន៍ផ្នែកព្យាករណ៍ និងការប្រើប្រាស់ plaque imaging នៅមនុស្សវ័យក្មេងដែលមានសុខភាពល្អ នៅមិនទាន់ច្បាស់លាស់។
សម្រាប់ពេលនេះ កត្តាដែលមានសារៈសំខាន់នៅតែរួមមាន៖
- កម្រិត LDL cholesterol
- សម្ពាធឈាម
- ជំងឺទឹកនោមផ្អែម
- ការជក់បារី
- សកម្មភាពរាងកាយ
- របបអាហារ
- ប្រវត្តិជំងឺបេះដូងក្នុងគ្រួសារ
- កត្តាហានិភ័យផ្សេងៗដែលពាក់ព័ន្ធនឹងមនុស្សម្នាក់ៗ
WHO ក៏បញ្ជាក់ថា dyslipidemia ជាធម្មតាមិនបង្ករោគសញ្ញាដោយខ្លួនឯងទេ ហើយការធ្វើតេស្តឈាមសម្រាប់ lipid profile គឺជាវិធីសំខាន់ក្នុងការរកឃើញវា។
បុរស និងស្ត្រីអាចមាន “នាឡិកា” ខុសគ្នា
ការសិក្សា REACT ក៏រកឃើញភាពខុសគ្នារវាងភេទផងដែរ។
បុរសមានទំនោរចាប់ផ្តើមមាន plaque មុនជាងស្ត្រី។ ប៉ុន្តែចំពោះស្ត្រី កម្រិត plaque បានកើនឡើងលឿនជាងនៅពេលឈានចូលវ័យកណ្តាល។ អ្នកស្រាវជ្រាវបានលើកឡើងពីតួនាទីដែលអាចពាក់ព័ន្ធនឹងការផ្លាស់ប្តូរអ័រម៉ូននៅអំឡុងពេល menopause។
នេះបង្ហាញថា ការការពារជំងឺបេះដូងមិនចាំបាច់ត្រូវប្រើវិធីដូចគ្នាសម្រាប់មនុស្សគ្រប់គ្នានោះទេ។
តើការការពារគួរចាប់ផ្តើមពីពេលណា?
មេរៀនសំខាន់បំផុតពីការសិក្សានេះ មិនមែនថា “មនុស្សវ័យក្មេងគួរភ័យខ្លាចជំងឺបេះដូង” នោះទេ។ ផ្ទុយទៅវិញ វាបង្ហាញថា ការថែរក្សាសុខភាពសរសៃឈាមគួរត្រូវបានគិតគូរមុនពេលមានរោគសញ្ញា។
ការរក្សាកម្រិតកូឡេស្តេរ៉ុលឱ្យសមស្រប ការហាត់ប្រាណជាប្រចាំ ការមិនជក់បារី និងការរក្សារបបអាហារដែលមានសុខភាពល្អ គឺជាវិធីសំខាន់ៗសម្រាប់កាត់បន្ថយកត្តាហានិភ័យរយៈពេលវែង។ WHO ក៏បញ្ជាក់ថា ការកែលម្អរបបអាហារ សកម្មភាពរាងកាយ និងការឈប់ជក់បារី អាចជួយកែលម្អកម្រិត lipid និងកាត់បន្ថយហានិភ័យជំងឺបេះដូង។
សម្រាប់អ្នកដែលមាន LDL ខ្ពស់ខ្លាំង ប្រវត្តិគ្រួសារកើតជំងឺបេះដូងនៅវ័យក្មេង ឬមានកត្តាហានិភ័យផ្សេងៗ គួរពិគ្រោះជាមួយអ្នកជំនាញសុខាភិបាល ដើម្បីវាយតម្លៃហានិភ័យផ្ទាល់ខ្លួន។
ការពារបេះដូង មិនមែនរង់ចាំដល់អាយុ 40 ឬ 50 ឆ្នាំទេ
ជំងឺបេះដូងអាចបង្ហាញខ្លួនជាការគាំងបេះដូង ឬរោគសញ្ញាធ្ងន់ធ្ងរនៅវ័យកណ្តាល ឬវ័យចំណាស់ ប៉ុន្តែដំណើរការដែលនាំទៅរកវាអាចចាប់ផ្តើមជាច្រើនឆ្នាំមុន។
ការសិក្សា REACT ផ្តល់ភស្តុតាងថ្មីថា atherosclerosis អាចរកឃើញតាំងពីវ័យក្មេង ហើយបរិមាណ plaque មានទំនោរកើនឡើងតាមអាយុ និងការរីករាលដាលទៅកាន់សរសៃឈាមច្រើនតំបន់។
ដូច្នេះ សារសំខាន់សម្រាប់មនុស្សវ័យក្មេងមិនមែនជា “ត្រូវទៅស្កេនបេះដូងភ្លាមៗ” នោះទេ ប៉ុន្តែគឺ កុំរង់ចាំឱ្យមានបញ្ហា ទើបចាប់ផ្តើមយកចិត្តទុកដាក់ចំពោះកូឡេស្តេរ៉ុល សម្ពាធឈាម ការហាត់ប្រាណ អាហារ និងការជក់បារី។
ព្រោះសម្រាប់សរសៃឈាមរបស់យើង ពេលវេលាដែលបានចំណាយជាមួយកត្តាហានិភ័យ អាចមានសារៈសំខាន់ដូចកម្រិតហានិភ័យនៅពេលណាមួយផងដែរ។
ប្រភព National Geographic