បន្ទាប់ពីបញ្ចប់ការប្រឡងសញ្ញាបត្រមធ្យមសិក្សាទុតិយភូមិ (បាក់ឌុប) របត់ជីវិតថ្មីមួយដែលសិស្សានុសិស្សគ្រប់រូបត្រូវប្រឈមមុខ គឺការជ្រើសរើសគ្រឹះស្ថានឧត្តមសិក្សាដើម្បីបន្តការសិក្សាថ្នាក់បរិញ្ញាបត្រ។ នៅក្នុងប្រទេសកម្ពុជា ទោះបីជាមានការកើនឡើងនៃសាកលវិទ្យាល័យឯកជនទំនើបៗជាច្រើនក៏ដោយ ក៏ «សាកលវិទ្យាល័យរដ្ឋ» ឬគ្រឹះស្ថានសាធារណៈ នៅតែជាជម្រើសដំបូង និងទទួលបានការគាំទ្រយ៉ាងខ្លាំងក្លាបំផុតពីសំណាក់សិស្សានុសិស្ស និងអាណាព្យាបាល។
មូលហេតុចម្បងដែលធ្វើឱ្យសាលារដ្ឋរក្សាបាននូវប្រជាប្រិយភាពខ្ពស់ គឺដោយសារគុណភាពអប់រំរឹងមាំ សញ្ញាបត្រទទួលបានការទទួលស្គាល់ជាអន្តរជាតិ តម្លៃសិក្សាសមរម្យ និងមានឱកាសអាហារូបករណ៍ច្រើន។ ខាងក្រោមនេះជាការណែនាំលម្អិតអំពីកំពូលសាកលវិទ្យាល័យរដ្ឋល្បីៗជាងគេនៅកម្ពុជា ដែលបណ្តុះបណ្តាលជំនាញឯកទេសច្បាស់លាស់៖
១. សាកលវិទ្យាល័យភូមិន្ទភ្នំពេញ (RUPP)
RUPP គឺជាសាកលវិទ្យាល័យរដ្ឋដ៏ចំណាស់ជាងគេ ធំជាងគេ និងមានកេរ្តិ៍ឈ្មោះល្បីល្បាញបំផុតនៅក្នុងប្រទេសកម្ពុជា។ សាលានេះក៏ជាសមាជិកពេញសិទ្ធិនៃបណ្តាញសាកលវិទ្យាល័យអាស៊ាន (AUN) ផងដែរ។
- ជំនាញលេចធ្លោ៖ ផ្នែកព័ត៌មានវិទ្យា (IT) វិទ្យាសាស្ត្រពិត (គណិត រូប គីមី ជីវៈ) វិស្វកម្មបរិស្ថាន និងចិត្តវិទ្យា។
- បរិយាសកាស៖ មានទីធ្លាធំទូលាយ ពោរពេញដោយដើមឈើត្រឈឹងត្រឈៃ និងមានបណ្ណាល័យស្ដង់ដារសម្រាប់និស្សិតស្រាវជ្រាវ។
២. វិទ្យាស្ថានបច្ចេកវិទ្យាកម្ពុជា (ITC – តិចណូ)
បើនិយាយពីការបណ្តុះបណ្តាល ផ្នែកវិស្វកម្ម បច្ចេកវិទ្យា និងវិទ្យាសាស្ត្រ គឺគ្មានគ្រឹះស្ថានណាអាចကျော်វិទ្យាស្ថានបច្ចេកវិទ្យាកម្ពុជា ឬដែលគេស្គាល់ជាទូទៅថា «សាលាតិចណូ» នោះឡើយ។ សាលានេះត្រូវបានបង្កើតឡើងតាំងពីទសវត្សរ៍ឆ្នាំ១៩៦០ និងមានកិច្ចសហការយ៉ាងស្អិតរមួតជាមួយសហភាពអឺរ៉ុប ជាពិសេសប្រទេសបារាំង។
- ជំនាញលេចធ្លោ៖ វិស្វកម្មសំណង់ស៊ីវិល, វិស្វកម្មអគ្គិសនី និងថាមពល, វិទ្យាសាស្ត្រកុំព្យូទ័រ (Information and Communication Technology), និងវិស្វកម្មគីមី-ចំណីអាហារ។
- ចំណុចខ្លាំង៖ និស្សិតដែលបញ្ចប់ការសិក្សាពីទីនេះត្រូវបានទីផ្សារការងារវាយតម្លៃខ្ពស់ និងងាយស្រួលទទួលបានអាហារូបករណ៍ទៅបន្តការសិក្សានៅក្រៅប្រទេស។
៣. សាកលវិទ្យាល័យវិទ្យាសាស្ត្រសុខាភិបាល (UHS – សាលាក្រហម)
សម្រាប់យុវជនដែលមានក្តីស្រមៃចង់ក្លាយជាអ្នកជំនាញវេជ្ជសាស្ត្រដើម្បីជួយសង្គ្រោះជីវិតមនុស្ស សាកលវិទ្យាល័យវិទ្យាសាស្ត្រសុខាភិបាល ឬ «សាលាក្រហម» គឺជាគោលដៅតែមួយគត់ដែលល្អបំផុត។
- ជំនាញលេចធ្លោ៖ វេជ្ជសាស្ត្រទូទៅ (Doctor of Medicine) ដែលត្រូវរៀនរយៈពេល ៨ឆ្នាំ, ឱសថសាស្ត្រ (រៀបចំនិងលក់ថ្នាំ), ទន្តវទ្យាសាស្ត្រ (ពេទ្យធ្មេញ), និងជំនាញឆ្មប-គិលានុបដ្ឋាក។
- ចំណុចខ្លាំង៖ ការប្រឡងចូលរៀននៅទីនេះមានភាពតឹងរ៉ឹងបំផុត ហើយការសិក្សាទាមទារការខិតខំប្រឹងប្រែងខ្លាំង ប៉ុន្តែធានាបាននូវក្រមសីលធម៌ និងសមត្ថភាពវិជ្ជាជីវៈខ្ពស់។
៤. សាកលវិទ្យាល័យភូមិន្ទនីតិសាស្ត្រ និងវិទ្យាសាស្ត្រសេដ្ឋកិច្ច (RULE)
RULE គឺជាមជ្ឈមណ្ឌលបណ្តុះបណ្តាលដំបូងគេ និងធំជាងគេបង្អស់លើ ផ្នែកច្បាប់ និងសេដ្ឋកិច្ច ក្នុងប្រទេសកម្ពុជា។ ថ្នាក់ដឹកនាំ មន្ត្រីរាជការ វិនិច្ឆ័យការ ចៅក្រម និងមេធាវីល្បីៗភាគច្រើននៅក្នុងប្រទេស សុទ្ធសឹងតែជាអតីតនិស្សិតដែលបញ្ចប់ការសិក្សាពីសាលារដ្ឋមួយនេះ។
- ជំនាញលេចធ្លោ៖ នីតិសាស្ត្រ (ច្បាប់), រដ្ឋបាលសាធារណៈ, សេដ្ឋកិច្ច, និងទំនាក់ទំនងអន្តរជាតិ។ សាលាក៏មានកម្មវិធីសិក្សាជាភាសាបារាំង និងភាសាអង់គ្លេស (សញ្ញាបត្រទ្វេភាគីជាមួយសាកលវិទ្យាល័យនៅបារាំង) ផងដែរ។
៥. សាកលវិទ្យាល័យជាតិគ្រប់គ្រង (NUM)
សម្រាប់សិស្សដែលចូលចិត្តវិស័យធុរកិច្ច អាជីវកម្ម និងបច្ចេកវិទ្យាសម័យថ្មី NUM គឺជាជម្រើសដ៏ពេញនិយមបំផុត។ សាកលវិទ្យាល័យនេះលេចធ្លោខ្លាំងលើការធ្វើទំនើបកម្មកម្មវិធីសិក្សាឱ្យស្របតាមនិន្នាការសកលលោក។
- ជំនាញលេចធ្លោ៖ គ្រប់គ្រងអាជីវកម្មឌីជីថល (Digital Business), គណនេយ្យ និងហិរញ្ញវត្ថុ, អធិការកិច្ច, និងសហគ្រិនភាព-នវានុវត្តន៍។
- ចំណុចខ្លាំង៖ សាលាមានមជ្ឈមណ្ឌលជម្រុញអាជីវកម្មថ្មីៗ (Startup) ដែលអនុញ្ញាតឱ្យនិស្សិតអាចអនុវត្តបង្កើតគម្រោងអាជីវកម្មផ្ទាល់ខ្លួនតាំងពីនៅក្នុងសាលា។
៦. សាកលវិទ្យាល័យភូមិន្ទកសិកម្ម (RUA – ចំការដូង)
សាកលវិទ្យាល័យភូមិន្ទកសិកម្ម ត្រូវបានបង្កើតឡើងដំបូងឡើយនៅក្នុងឆ្នាំ១៩៦៤ ក្រោមព្រះរាជតម្រិះដ៏ខ្ពង់ខ្ពស់របស់ព្រះបរមរតនកោដ្ឋ ព្រះបាទសម្តេចព្រះ នរោត្តម សីហនុ។ ឆ្លងកាត់ប្រវត្តិសាស្ត្រជាច្រើនទសវត្សរ៍ សាលារដ្ឋមួយនេះបានក្លាយជាបេះដូងនៃការស្រាវជ្រាវ និងការបណ្តុះបណ្តាលវិស្វករកសិកម្ម អ្នកជំនាញពេទ្យសត្វ និងអ្នកស្រាវជ្រាវល្បីៗរាប់ម៉ឺននាក់នៅក្នុងប្រទេស។
- ជំនាញលេចធ្លោ៖ឈានមុខគេតែមួយគត់លើវិទ្យាសាស្ត្រដំណាំ ពេទ្យសត្វ ជលផល និងរុក្ខាប្រមាញ់។
៧.សាកលវិទ្យាល័យភូមិន្ទវិចិត្រសិល្បៈ (RUFA)
សាកលវិទ្យាល័យភូមិន្ទវិចិត្រសិល្បៈ ត្រូវបានបង្កើតឡើងដំបូងឡើយនៅក្នុងឆ្នាំ១៩៦៥ ក្រោមព្រះរាជក្រឹត្យរបស់ព្រះបរមរតនកោដ្ឋ ព្រះបាទសម្តេចព្រះ នរោត្តម សីហនុ។ ឆ្លងកាត់ការផ្លាស់ប្តូរ និងការធ្វើទំនើបកម្មជាច្រើនជំនាន់ RUFA បានដើរតួជាអ្នកយាមល្បាត និងជាអ្នកបន្តវេនក្នុងការបណ្តុះបណ្តាលសិល្បករ ស្ថាបត្យករ អ្នកបុរាណវិទ្យា និងអ្នករចនាឈានមុខគេជាច្រើនរូបនៅកម្ពុជា។
- ជំនាញលេចធ្លោ៖សាលាតែមួយគត់ដែលថែរក្សា និងបណ្តុះបណ្តាលផ្នែកស្ថាបត្យកម្មខ្មែរ បុរាណវិទ្យា គំនូរ និងចម្លាក់។
៨. វិទ្យាស្ថានភាសាបរទេស (IFL)
វិទ្យាស្ថានភាសាបរទេស (IFL) គឺជាវិទ្យាស្ថានចំណុះដ៏ធំមួយរបស់សាកលវិទ្យាល័យភូមិន្ទភ្នំពេញ (RUPP)។ ត្រូវបានបង្កើតឡើង និងអភិវឌ្ឍជាបន្តបន្ទាប់ IFL បានក្លាយជាម៉ាកសញ្ញា (Brand) មួយតំណាងឱ្យភាពម៉ត់ចត់ វិន័យខ្ពស់ និងគុណភាពអប់រំកម្រិតស្តង់ដារអន្តរជាតិ ដែលធ្វើឱ្យសិស្សានុសិស្សរាប់ម៉ឺននាក់ប្រឡងប្រជែងគ្នាចូលរៀនជារៀងរាល់ឆ្នាំ។
.ជំនាញលេចធ្លោ៖ វិទ្យាស្ថានភាសាបរទេស (IFL) ដែលល្បីល្បាញខ្លាំងលើការបង្រៀនភាសាអង់គ្លេស បារាំង ជប៉ុន និងកូរ៉េ។
