បដិវត្តន៍វេជ្ជសាស្ត្រក្នុងការប្រយុទ្ធប្រឆាំងនឹងឃាតករលាក់មុខ
ជំងឺមហារីក គឺជាមូលហេតុចម្បងមួយនៃការស្លាប់របស់មនុស្សជាតិនៅទូទាំងពិភពលោក។ ឧបសគ្គដ៏ធំបំផុតក្នុងការព្យាបាលជំងឺនេះ គឺវាតែងតែត្រូវបានរកឃើញនៅដំណាក់កាលចុងក្រោយ ដែលជាពេលកោសិកាមហារីកបានរីករាលដាលខ្លាំង និងមិនអាចព្យាបាលបាន។ ទោះជាយ៉ាងណាក៏ដោយ ពិភពលោកទើបតែបានទទួលនូវដំណឹងដ៏រីករាយ និងជាក្តីសង្ឃឹមថ្មីបំផុតមួយនៅក្នុងប្រវត្តិសាស្ត្រវេជ្ជសាស្ត្រ តាមរយៈការរកឃើញបច្ចេកវិទ្យាវិទ្យាសាស្ត្រដ៏អស្ចារ្យ៖ «ការបង្កើតតេស្តឈាមតែមួយដែលអាចរកឃើញជំងឺមហារីកជាង ៥០ ប្រភេទ» មុនពេលដែលអ្នកជំងឺលេចចេញរោគសញ្ញាគ្លីនិកច្បាស់លាស់។
បច្ចេកវិទ្យានេះត្រូវបានគេស្គាល់ជាទូទៅថាជា «ការធ្វើកោសល្យវិច័យរាវ» (Liquid Biopsy) ឬជាពិសេសគឺ តេស្ត Galleri (Galleri Test)។ នេះគឺជាជំហានលោតផ្លោះដ៏ធំមួយដែលអាចផ្លាស់ប្តូរវាសនារបស់មនុស្សរាប់លាននាក់ពីការស្លាប់មកជាការរស់រានមានជីវិតឡើងវិញ។
១. តើបច្ចេកវិទ្យានេះដំណើរការដោយរបៀបណា? អាថ៌កំបាំងនៃ DNA កោសិកាមហារីក
ជាធម្មតា កោសិកានៅក្នុងរាងកាយរបស់មនុស្សយើង តែងតែបណ្តុះ និងងាប់ទៅវិញជារៀងរាល់ថ្ងៃ។ នៅពេលដែលវាស្លាប់ វានឹងបញ្ចេញកម្ទេចកំទី DNA ចូលទៅក្នុងចរន្តឈាម ដែលវិទ្យាសាស្ត្រហៅថា cell-free DNA (cfDNA)។ កោសិកាមហារីកក៏ធ្វើដូចគ្នាដែរ ប៉ុន្តែ DNA របស់វាមានលក្ខណៈប្លែកពីកោសិកាធម្មតា។
- ការពិនិត្យលំនាំគីមី (DNA Methylation)៖ តេស្តឈាមទំនើបនេះ មិនមែនស្វែងរកកោសិកាមហារីកផ្ទាល់នោះទេ ប៉ុន្តែវាប្រើប្រាស់ប្រព័ន្ធបញ្ញាសិប្បនិម្មិត (AI) កម្រិតខ្ពស់ដើម្បីពិនិត្យមើល «លំនាំគីមី» ឬស្លាកស្នាមកែប្រែហ្សែន ដែលហៅថា Methylation ប្លែកៗនៅលើ cfDNA នោះ។
- ការវិភាគដោយ AI ៖ ប្រព័ន្ធ AI ត្រូវបានបង្វឹកឱ្យស្គាល់ទម្រង់ និងលំនាំគីមីនៃមហារីកខុសៗគ្នា។ នៅពេលវាពិនិត្យឃើញលំនាំមិនប្រក្រតី វានឹងប្រកាសអាសន្នភ្លាមៗថាមានវត្តមានកោសិកាមហារីកនៅក្នុងរាងកាយ ទោះបីជាដុំសាច់នោះមានទំហំតូចល្អិតមិនទាន់អាចមើលឃើញតាមរយៈការថតកាំរស្មីអ៊ិច (X-ray) ឬការស្កេន CT ក៏ដោយ។
២. សមត្ថភាពដ៏អស្ចារ្យ ៖ ស្វែងរកមហារីកជាង ៥០ ប្រភេទ និងកំណត់ទីតាំង
អ្វីដែលធ្វើឱ្យការរកឃើញវិទ្យាសាស្ត្រនេះមានភាពអស្ចារ្យ និងរង្គោះរង្គើពិភពលោក គឺទំហំនៃការរកឃើញ និងភាពជាក់លាក់របស់វា៖
- ស្វែងរកមហារីកដែលគ្មានឧបករណ៍តេស្តពីមុនមក៖ ជាទូទៅ វេជ្ជសាស្ត្រសម័យមុនមានឧបករណ៍តេស្តស្វែងរកតែមហារីកមួយចំនួនតូចប៉ុណ្ណោះ ដូចជាមហារីកសុដន់ (Mammogram) មហារីកមាត់ស្បូន (Pap smear) និងមហារីកពោះវៀនធំ (Colonoscopy)។ ប៉ុន្តែ តេស្តឈាមថ្មីនេះអាចរកឃើញមហារីកកាចសាហាវជាច្រើនប្រភេទទៀតដែលកន្លងមកមិនដែលមានឧបករណ៍តេស្តរកទាល់តែសោះ ដូចជា មហារីកលំពែង មហារីកក្រពះ មហារីកថ្លើម និងមហារីកឆ្អឹងជាដើម។
- ចង្អុលបង្ហាញទីតាំងយ៉ាងត្រឹមត្រូវ៖ ក្រៅតែពីការប្រាប់ថារាងកាយរបស់អ្នកមានផ្ទុកមហារីក តេស្តនេះមានសមត្ថភាពទស្សន៍ទាយយ៉ាងត្រឹមត្រូវរហូតដល់ទៅជាង ៨៥% ថា តើមហារីកនោះកំពុងចាប់ផ្តើមកើតឡើងនៅក្នុងសរីរាង្គណាមួយ (ឧទាហរណ៍៖ ចាប់ផ្តើមនៅសួត ឬនៅតម្រងនោម)។ ការធ្វើបែបនេះជួយឱ្យគ្រូពេទ្យជំនាញងាយស្រួលក្នុងការចុះទៅពិនិត្យចំគោលដៅភ្លាមៗ ដោយមិនបាច់ចំណាយពេលរុករកទូទាំងរាងកាយនោះឡើយ។
៣. ហេតុអ្វីបានជាការរកឃើញដំណាក់កាលដំបូងជាកត្តាស្លាប់រស់?
នៅក្នុងពិភពវេជ្ជសាស្ត្រមហារីក មានវិធានមាសមួយគឺ៖ «ការរកឃើញកាន់តែលឿន ឱកាសរស់រានមានជីវិតកាន់តែខ្ពស់»។
នៅពេលដែលមហារីកស្ថិតក្នុងដំណាក់កាលទី ១ ឬទី ២ កោសិកាអាក្រក់ទាំងនោះនៅផ្តុំគ្នាតែមួយកន្លែងតូចល្អិត។ គ្រូពេទ្យអាចធ្វើការវះកាត់កាត់ផ្តាច់ដុំសាច់នោះចេញ ឬប្រើប្រាស់ការព្យាបាលដោយកាំរស្មីក្នុងកម្រិតស្រាល ដែលអាចព្យាបាលឱ្យជាសះស្បើយស្ទើរតែ ១០០% និងមិនសូវធ្វើឱ្យអ្នកជំងឺរងការឈឺចាប់ខ្លាំង។
ផ្ទុយទៅវិញ បើទុកឱ្យមហារីកវិវត្តដល់ដំណាក់កាលទី ៣ ឬទី ៤ រហូតដល់ចេញរោគសញ្ញាឈឺចុកចាប់ ស្រកទម្ងន់ ឬក្អួតឈាម ទើបទៅពិនិត្យ នោះមានន័យថាកោសិកាមហារីកបានលុកលុយចូលទៅក្នុងប្រព័ន្ធកូនកណ្តុរ និងរត់ពេញរាងកាយទៅហើយ។ នៅក្នុងដំណាក់កាលនោះ ទោះជាប្រើប្រាស់ថ្នាំគីមី (Chemotherapy) តម្លៃរាប់ម៉ឺនដុល្លារ ក៏ឱកាសសង្គ្រោះជីវិតមានកម្រិតទាបបំផុត និងបន្សល់ទុកនូវការឈឺចាប់មហាសាលដល់អ្នកជំងឺ។ ដូច្នេះ តេស្តឈាមនេះដើរតួជា «ប្រព័ន្ធរ៉ាដា» មុនព្រឹត្តិការណ៍គ្រោះថ្នាក់មកដល់។
៤. ផលប៉ះពាល់ជាវិជ្ជមានដល់ប្រព័ន្ធសុខាភិបាលសកល និងការប្រឈម
ទោះបីជាបច្ចេកវិទ្យានេះជាបដិវត្តន៍ដ៏អស្ចារ្យក៏ដោយ វាក៏កំពុងស្ថិតក្នុងដំណាក់កាលអភិវឌ្ឍន៍ និងរៀបចំឱ្យមានភាពល្អឥតខ្ចោះបន្ថែមទៀត៖
- ការកាត់បន្ថយការចំណាយរបស់រដ្ឋ និងគ្រួសារ៖ ការព្យាបាលមហារីកដំណាក់កាលដំបូង ចំណាយថវិកាតិចជាងការព្យាបាលដំណាក់កាលចុងក្រោយរាប់សិបដង។ ការដាក់បញ្ចូលតេស្តនេះទៅក្នុងកម្មវិធីពិនិត្យសុខភាពប្រចាំឆ្នាំ នឹងជួយសន្សំសំចៃថវិការបស់ប្រជាពលរដ្ឋ និងកាត់បន្ថយសម្ពាធលើគ្រូពេទ្យនៅតាមមន្ទីរពេទ្យធំៗ។
- ការប្រឈម៖ បច្ចុប្បន្ន តេស្តឈាមប្រភេទនេះនៅមានតម្លៃថ្លៃសមរម្យនៅឡើយ ដែលធ្វើឱ្យប្រជាជននៅក្នុងប្រទេសក្រីក្រ ឬកំពុងអភិវឌ្ឍន៍មិនទាន់អាចទទួលបានសេវាកម្មនេះបានទូលំទូលាយ។ ជាមួយគ្នានេះ អ្នកវិទ្យាសាស្ត្រកំពុងបន្តបង្កើនភាគរយនៃភាពត្រឹមត្រូវ ដើម្បីជៀសវាងការចេញលទ្ធផលខុស (False Positive) ដែលអាចធ្វើឱ្យអ្នកជាសះស្បើយមានការភ័យខ្លាចដោយអចេតនា។
សេចក្តីសន្និដ្ឋាន
ការបង្កើតតេស្តឈាមតែមួយអាចរកឃើញជំងឺមហារីកជាង ៥០ ប្រភេទ មុនពេលលេចចេញរោគសញ្ញា មិនគ្រាន់តែជាជោគជ័យនៃវិទ្យាសាស្ត្រវេជ្ជសាស្ត្រប៉ុណ្ណោះទេ ប៉ុន្តែវាគឺជាសក្ខីកម្មដែលបង្ហាញថា មនុស្សជាតិកំពុងខិតជិតទៅរកការយកឈ្នះលើជំងឺដ៏កាចសាហាវមួយនេះ។ បច្ចេកវិទ្យានេះផ្តល់នូវអំណាចដល់មនុស្សក្នុងការក្តោបក្តាប់ និងការពារសុខភាពរបស់ខ្លួនជាមុន។ នៅក្នុងអនាគតដ៏ខ្លីខាងមុខ នៅពេលដែលបច្ចេកវិទ្យានេះកាន់តែរីករាលដាល និងមានតម្លៃថោកសមរម្យ ការពិនិត្យឈាមប្រចាំឆ្នាំនឹងក្លាយជាខែលការពារជីវិតដ៏រឹងមាំបំផុត ដែលធ្វើឱ្យពាក្យថា «មហារីក» លែងជាពាក្យកាត់ទោសប្រហារជីវិតសម្រាប់មនុស្សជាតិទៀតហើយ។