របាយការណ៍សកលថ្មីមួយបានបង្ហាញថា ពិភពលោកកំពុងប្រឈមនឹងបន្ទុកជំងឺមហារីកកាន់តែធ្ងន់ធ្ងរ ហើយចំនួនករណីថ្មីអាចកើនឡើងដល់ប្រហែល 34.4 លានករណីក្នុងមួយឆ្នាំនៅឆ្នាំ 2050។ ចំនួននេះស្មើនឹងការកើនឡើងប្រហែល 67% បើប្រៀបធៀបនឹងឆ្នាំ 2024។
ទិន្នន័យនេះមកពីការវិភាគស្ថានភាពមហារីកសកលថ្មី ដែលរៀបចំដោយអង្គការសុខភាពពិភពលោក (WHO) និងទីភ្នាក់ងារអន្តរជាតិសម្រាប់ការស្រាវជ្រាវជំងឺមហារីក (IARC) រួមជាមួយទិន្នន័យ Global Cancer Statistics។
ជិត 21 លានករណីថ្មីក្នុងឆ្នាំ 2024
យោងតាមទិន្នន័យថ្មី នៅឆ្នាំ 2024 មានមនុស្សប្រមាណ 20.6 លាននាក់ ត្រូវបានរកឃើញថាមានជំងឺមហារីកថ្មីនៅទូទាំងពិភពលោក ខណៈមនុស្សជិត 9.8 លាននាក់ បានស្លាប់ដោយសារជំងឺនេះ។
WHO បានចាត់ទុកមហារីកជាមូលហេតុសំខាន់មួយនៃការស្លាប់នៅទូទាំងពិភពលោក។ ទិន្នន័យឆ្នាំ 2024 បង្ហាញថា មហារីកនៅតែជាមូលហេតុនៃការស្លាប់ប្រហែលមួយក្នុងចំណោមប្រាំមួយករណីនៅលើពិភពលោក។
ទិន្នន័យក៏បង្ហាញថា ប្រហែល មនុស្សម្នាក់ក្នុងចំណោម 5 នាក់ នឹងកើតមហារីកនៅចំណុចណាមួយក្នុងជីវិតរបស់ពួកគេ។
ហេតុអ្វីករណីមហារីកកំពុងកើនឡើង?
មូលហេតុសំខាន់មួយនៃការកើនឡើងនាពេលអនាគត គឺការកើនឡើង និងការចាស់ជរារបស់ប្រជាជនពិភពលោក។
នៅពេលប្រជាជនកាន់តែច្រើន និងមនុស្សមានអាយុវែងជាងមុន ចំនួនមនុស្សដែលឈានចូលវ័យដែលមានហានិភ័យកើតមហារីកក៏កើនឡើង។ IARC បញ្ជាក់ថា ការព្យាករណ៍ដល់ឆ្នាំ 2050 មានមូលដ្ឋានសំខាន់លើការផ្លាស់ប្តូរចំនួនប្រជាជន និងរចនាសម្ព័ន្ធអាយុ។
ប៉ុន្តែការកើនឡើងនៃបន្ទុកមហារីកមិនមែនកើតឡើងដោយសារអាយុ និងចំនួនប្រជាជនតែប៉ុណ្ណោះទេ។ កត្តារបៀបរស់នៅ និងបរិស្ថានក៏មានសារៈសំខាន់ផងដែរ។
WHO បានបញ្ជាក់ថា កត្តាដូចជា ការជក់បារី ការផឹកស្រា ទម្ងន់ខ្លួនខ្ពស់ ការមិនសូវហាត់ប្រាណ និងការទទួលទានបន្លែផ្លែឈើមិនគ្រប់គ្រាន់ អាចបង្កើនហានិភ័យនៃជំងឺមហារីក។ ការបំពុលខ្យល់ក៏ជាកត្តាហានិភ័យសំខាន់មួយ ជាពិសេសសម្រាប់មហារីកសួត។
មហារីកមិនមែនមានតែមួយប្រភេទទេ
ពាក្យ “មហារីក” សំដៅទៅលើក្រុមជំងឺជាច្រើនប្រភេទដែលអាចកើតឡើងនៅផ្នែកផ្សេងៗនៃរាងកាយ។
ក្នុងចំណោមប្រភេទដែលជួបញឹកញាប់ មានមហារីកសួត មហារីកសុដន់ មហារីកពោះវៀនធំ និងរន្ធគូថ និងមហារីកក្រពេញប្រូស្តាត។
ប្រភេទមហារីកនីមួយៗមានកត្តាហានិភ័យ រោគសញ្ញា និងវិធីព្យាបាលខុសគ្នា។ ដូច្នេះ ការយល់ដឹងអំពីរោគសញ្ញា និងការពិនិត្យរកជំងឺនៅពេលសមស្រប អាចមានសារៈសំខាន់ខ្លាំង។
ប្រទេសក្រីក្រអាចប្រឈមនឹងបញ្ហាធ្ងន់ជាង
បញ្ហាមួយដែលរបាយការណ៍ WHO លើកឡើង គឺភាពមិនស្មើគ្នាក្នុងការទទួលបានសេវាសុខាភិបាល។
មនុស្សនៅប្រទេស និងតំបន់ដែលមានធនធានតិចអាចមានឱកាសទទួលបានការរកឃើញជំងឺ ការធ្វើរោគវិនិច្ឆ័យ ការព្យាបាល និងការថែទាំបន្ទាប់ពីព្យាបាលតិចជាងប្រទេសដែលមានប្រព័ន្ធសុខាភិបាលរឹងមាំ។
WHO បញ្ជាក់ថា របាយការណ៍ Global Status Report on Cancer 2026 ផ្តោតជាពិសេសលើភាពខុសគ្នាក្នុងការបង្ការ ការរកឃើញជំងឺ ការព្យាបាល និងការថែទាំបន្ថយការឈឺចាប់។
នេះមានន័យថា ការកើនឡើងនៃករណីមហារីកមិនមែនជាបញ្ហាផ្នែកវេជ្ជសាស្ត្រតែមួយទេ ប៉ុន្តែជាបញ្ហាសង្គម និងសេដ្ឋកិច្ចផងដែរ។
តើអាចកាត់បន្ថយហានិភ័យបានទេ?
ទោះបីការព្យាករណ៍សម្រាប់ឆ្នាំ 2050 មានភាពគួរឱ្យព្រួយបារម្ភក៏ដោយ ក៏វាមិនមានន័យថាមនុស្សគ្រប់គ្នានឹងកើតមហារីកនោះទេ។
IARC បញ្ជាក់ថា ការកាត់បន្ថយការប៉ះពាល់នឹងកត្តាហានិភ័យដែលអាចបង្ការ បានដូចជា ថ្នាំជក់ ស្រា ទម្ងន់ខ្លួនលើស និងការមិនសូវធ្វើសកម្មភាពរាងកាយ អាចជួយកាត់បន្ថយចំនួនករណីមហារីកនាពេលអនាគត។ ការការពារការឆ្លងមេរោគមួយចំនួនដែលពាក់ព័ន្ធនឹងមហារីក ក៏មានសារៈសំខាន់ផងដែរ។
WHO ក៏បញ្ជាក់ថា មហារីកជាច្រើនប្រភេទអាចព្យាបាលឱ្យជាសះស្បើយបាន ប្រសិនបើត្រូវបានរកឃើញនៅដំណាក់កាលដំបូង និងទទួលការព្យាបាលមានប្រសិទ្ធភាព។
ដូច្នេះ ការយកចិត្តទុកដាក់លើរបៀបរស់នៅ ការជៀសវាងកត្តាហានិភ័យ និងការពិនិត្យសុខភាពតាមការណែនាំរបស់អ្នកជំនាញ គឺជាវិធីសំខាន់ៗដែលអាចជួយកាត់បន្ថយហានិភ័យបាន។
ឆ្នាំ 2050 អាចក្លាយជាចំណុចសំខាន់
ប្រសិនបើគ្មានការផ្លាស់ប្តូរសំខាន់ៗក្នុងការបង្ការ និងការគ្រប់គ្រងជំងឺមហារីក ចំនួនករណីថ្មីអាចកើនដល់ប្រហែល 34.4 លានករណីក្នុងមួយឆ្នាំនៅឆ្នាំ 2050។ នេះជាការកើនឡើងប្រហែល 67% ពីឆ្នាំ 2024។
WHO បានអំពាវនាវឱ្យប្រទេសនានាពង្រឹងការបង្ការជំងឺ ការរកឃើញមហារីកនៅដំណាក់កាលដំបូង ការព្យាបាល និងការថែទាំអ្នកជំងឺ។ របាយការណ៍ឆ្នាំ 2026 ក៏សង្កត់ធ្ងន់ថា ការសម្រេចចិត្ត និងការវិនិយោគដែលធ្វើឡើងនៅថ្ងៃនេះ នឹងមានឥទ្ធិពលលើបន្ទុកមហារីករបស់មនុស្សជំនាន់ក្រោយ។
ជំងឺមហារីកដូច្នេះ មិនមែនជាបញ្ហាដែលត្រូវរង់ចាំដោះស្រាយនៅឆ្នាំ 2050 នោះទេ។ វាជាបញ្ហាដែលត្រូវចាប់ផ្តើមការពារ និងពង្រឹងប្រព័ន្ធសុខាភិបាលចាប់ពីពេលនេះ។
ប្រភព៖ WHO, IARC និង American Cancer Society