ប្រាសាទព្រះវិហារ ដែលជាបេតិកភណ្ឌពិភពលោកដ៏សំខាន់របស់កម្ពុជា បានរងការខូចខាតយ៉ាងធ្ងន់ធ្ងរ បន្ទាប់ពីការប៉ះទង្គិចតាមព្រំដែនកម្ពុជា–ថៃកាលពីឆ្នាំមុន។ របាយការណ៍ និងការវាយតម្លៃរបស់អ្នកជំនាញអន្តរជាតិបានបង្ហាញពីតម្រូវការក្នុងការការពារ និងអភិរក្សសំណង់បុរាណដែលរងផលប៉ះពាល់ ព្រមទាំងការដោះស្រាយបញ្ហាសំណល់ជាតិផ្ទុះនៅតំបន់ជុំវិញប្រាសាទ។
តាមព័ត៌មានដែលចេញផ្សាយនៅថ្ងៃទី ៩ ខែកញ្ញា ឆ្នាំ២០២៦ ក្រុមអ្នកជំនាញដែលពាក់ព័ន្ធនឹង UNESCO និង ICOMOS បានវាយតម្លៃស្ថានភាពប្រាសាទ បន្ទាប់ពីការចុះពិនិត្យទីតាំង។ ការវាយតម្លៃនេះមានគោលបំណងកំណត់ទំហំនៃការខូចខាត និងកំណត់វិធានការចាំបាច់សម្រាប់ការពារបេតិកភណ្ឌនៅពេលអនាគត។
ការខូចខាតកើតឡើងនៅចំណុចជាច្រើន
ព័ត៌មានដែលបានរាយការណ៍បង្ហាញថា ប្រាសាទ និងតំបន់ជុំវិញបានរងផលប៉ះពាល់ពីការបាញ់ផ្លោងក្នុងអំឡុងការប៉ះទង្គិច។ ភាគីកម្ពុជាបានរាយការណ៍ពីការខូចខាតនៅចំណុចជាច្រើននៅក្នុងបរិវេណប្រាសាទ ខណៈការវាយតម្លៃរបស់អ្នកជំនាញត្រូវបានធ្វើឡើង ដើម្បីកំណត់ស្ថានភាពរចនាសម្ព័ន្ធ និងតម្រូវការអភិរក្ស។
កាលពីខែមករា ឆ្នាំ២០២៦ ក្រសួងវប្បធម៌ និងវិចិត្រសិល្បៈកម្ពុជាក៏បានរាយការណ៍អំពីការខូចខាតធ្ងន់ធ្ងរដល់ប្រាសាទព្រះវិហារ និងតំបន់ជុំវិញ ដោយរួមមានការខូចខាតសំណង់បុរាណ និងទីតាំងសាសនាមួយចំនួននៅជិតតំបន់ប្រាសាទ។
ការខូចខាតបែបនេះមិនមែនជាបញ្ហាដែលអាចជួសជុលបានភ្លាមៗនោះទេ ព្រោះសំណង់បុរាណមានតម្លៃប្រវត្តិសាស្ត្រ និងស្ថាបត្យកម្មខ្ពស់។ ការជួសជុលត្រូវការការសិក្សាបច្ចេកទេសយ៉ាងប្រុងប្រយ័ត្ន ដើម្បីរក្សាភាពដើម និងតម្លៃសកលរបស់ប្រាសាទ។
អ្នកជំនាញអំពាវនាវឱ្យដោះស្រាយបញ្ហាសំណល់ជាតិផ្ទុះ
ចំណុចមួយដែលមានសារៈសំខាន់ខ្លាំងក្នុងការការពារប្រាសាទ គឺបញ្ហាសំណល់ជាតិផ្ទុះដែលអាចនៅសល់ក្នុងតំបន់។ អ្នកជំនាញបានអំពាវនាវឱ្យមានការស្ទង់ និងបោសសម្អាតសំណល់ជាតិផ្ទុះមិនទាន់ផ្ទុះ (UXO) មុនពេលអនុវត្តការងារអភិរក្ស ឬជួសជុលទ្រង់ទ្រាយធំ។
បញ្ហានេះមានសារៈសំខាន់ទាំងសម្រាប់សុវត្ថិភាពរបស់អ្នកជំនាញ អ្នកអភិរក្ស និងប្រជាជននៅតំបន់ជុំវិញ។ ប្រសិនបើនៅមានសំណល់ជាតិផ្ទុះ ការចូលទៅកាន់តំបន់ខូចខាត និងការងារស្តារប្រាសាទអាចប្រឈមនឹងហានិភ័យ។
ប្រាសាទព្រះវិហារ ជាបេតិកភណ្ឌពិភពលោក
ប្រាសាទព្រះវិហារត្រូវបានចុះក្នុងបញ្ជីបេតិកភណ្ឌពិភពលោករបស់ UNESCO នៅឆ្នាំ២០០៨។ ប្រាសាទនេះត្រូវបានទទួលស្គាល់ដោយសារតម្លៃស្ថាបត្យកម្ម និងទីតាំងប្រវត្តិសាស្ត្រដ៏ពិសេសរបស់វា។
UNESCO បានបញ្ជាក់ជាបន្តបន្ទាប់ពីសារៈសំខាន់នៃការការពារបេតិកភណ្ឌវប្បធម៌នៅពេលមានជម្លោះប្រដាប់អាវុធ។ កាលពីឆ្នាំ២០២៥ UNESCO ក៏បានបង្ហាញការព្រួយបារម្ភចំពោះភាពតានតឹងក្បែរប្រាសាទព្រះវិហារ និងអំពាវនាវឱ្យមានការការពារបេតិកភណ្ឌវប្បធម៌។
សម្រាប់ប្រាសាទដែលមានអាយុកាលរាប់សតវត្ស ការខូចខាតមួយផ្នែកអាចប៉ះពាល់ដល់ព័ត៌មានប្រវត្តិសាស្ត្រ សិល្បៈ និងស្ថាបត្យកម្មដែលមិនអាចជំនួសបាន។ ដូច្នេះ ការអភិរក្សមិនមែនគ្រាន់តែជាការជួសជុលអគារចាស់មួយប៉ុណ្ណោះទេ ប៉ុន្តែជាការការពារមរតកសម្រាប់ជំនាន់ក្រោយ។
តើត្រូវធ្វើអ្វីបន្ត?
អ្នកជំនាញបានផ្តោតលើការការពារតំបន់ដែលរងផលប៉ះពាល់ ការស្ទង់ស្ថានភាពសំណង់ ការបោសសម្អាតសំណល់ជាតិផ្ទុះ និងការរក្សាទុកបំណែកស្ថាបត្យកម្មដែលបានបាក់បែក។
UNESCO និងស្ថាប័នពាក់ព័ន្ធក៏កំពុងធ្វើការជាមួយភាគីកម្ពុជាដើម្បីពង្រឹងការការពារបេតិកភណ្ឌ។ ក្នុងឯកសាររបស់ UNESCO ឆ្នាំ២០២៦ ក៏មានការលើកឡើងពីស្ថានភាពប្រាសាទព្រះវិហារ និងតម្រូវការបន្តតាមដានស្ថានភាពអភិរក្សរបស់ទីតាំង។
ការងារស្តារឡើងវិញនឹងត្រូវការពេលវេលា និងអ្នកជំនាញជាច្រើនផ្នែក ដូចជា អ្នកអភិរក្សបុរាណវិទ្យា វិស្វករសំណង់ អ្នកជំនាញថ្ម និងអ្នកជំនាញផ្នែកបេតិកភណ្ឌ។ ការស្តារត្រូវធ្វើដោយប្រុងប្រយ័ត្ន ដើម្បីជៀសវាងការបង្កើតការខូចខាតបន្ថែម។
សារៈសំខាន់សម្រាប់កម្ពុជា
ការខូចខាតប្រាសាទព្រះវិហារ គឺជាបញ្ហាដែលមានសារៈសំខាន់លើសពីព្រំដែនកម្ពុជា ព្រោះទីតាំងនេះជាផ្នែកមួយនៃបេតិកភណ្ឌវប្បធម៌ពិភពលោក។
ការវាយតម្លៃរបស់អ្នកជំនាញអន្តរជាតិអាចជួយផ្តល់មូលដ្ឋានបច្ចេកទេសសម្រាប់ការអភិរក្ស និងជួសជុលនៅពេលខាងមុខ។ ទន្ទឹមនឹងនេះ សុវត្ថិភាពរបស់មនុស្ស និងការបោសសម្អាតសំណល់ជាតិផ្ទុះត្រូវបានចាត់ទុកជាជំហានសំខាន់ មុនពេលការងារអភិរក្សធំៗអាចបន្តបាន។
ប្រាសាទព្រះវិហារ គឺជាមរតកដែលមានតម្លៃសម្រាប់ប្រជាជនកម្ពុជា និងសហគមន៍ពិភពលោក។ ដូច្នេះ ការការពារ ការអភិរក្ស និងការស្តារឡើងវិញដោយផ្អែកលើវិទ្យាសាស្ត្រ និងស្តង់ដារអន្តរជាតិ គឺជាការងារដែលត្រូវការការយកចិត្តទុកដាក់ជាបន្តបន្ទាប់។
ប្រភពសំខាន់: UNESCO World Heritage Centre