ថាមពលនៃការរៀនសូត្រមិនចេះចប់ និងចំណេះដឹងទូទៅ

ហេតុអ្វីបានជាការរៀនសូត្រមិនមែនជាការងារដែលមានថ្ងៃបញ្ចប់?

នៅក្នុងពិភពលោកសម័យទំនើបដែលបច្ចេកវិទ្យា និងព័ត៌មានមានការប្រែប្រួល និងវិវត្តទៅមុខរាប់ពាន់ដងក្នុងមួយវិនាទី សញ្ញាបត្រ ឬចំណេះដឹងដែលយើងទទួលបានពីសាលារៀនកាលពីប៉ុន្មានឆ្នាំមុន អាចនឹងលែងមានប្រសិទ្ធភាព ឬហួសសម័យកាលនៅថ្ងៃនេះ។ ការគិតថា «ការរៀនសូត្រចប់សព្វគ្រប់នៅពេលយើងបញ្ចប់ការសិក្សាពីសាកលវិទ្យាល័យ» គឺជាផ្នត់គំនិតដ៏គ្រោះថ្នាក់មួយដែលធ្វើឱ្យយើងងាយនឹងត្រូវគេបោះបង់ចោលទៅខាងក្រោយ។ ថាមពលពិតប្រាកដដែលរុញច្រានមនុស្សជាតិឱ្យសម្រេចបាននូវភាពជោគជ័យ ភាពឆ្លាតវៃ និងភាពស្ងប់ចិត្តក្នុងជីវិត គឺ «ការរៀនសូត្រមិនចេះចប់» (Lifelong Learning) រួមផ្សំជាមួយនឹងការមាន «ចំណេះដឹងទូទៅ» (General Knowledge) ដ៏ទូលំទូលាយ។

១. អត្ថន័យ និងថាមពលនៃការរៀនសូត្រមិនចេះចប់ (Lifelong Learning)

ការរៀនសូត្រមិនចេះចប់ មិនមែនមានន័យថាអ្នកត្រូវតែចំណាយពេល និងលុយកាក់ដើម្បីទៅចុះឈ្មោះចូលរៀននៅសាលារហូតដល់វ័យចំណាស់នោះទេ ប៉ុន្តែវាគឺជា «ឥរិយាបថ និងការបើកចិត្ត» ក្នុងការស្រូបយកចំណេះដឹងថ្មីៗពីគ្រប់មជ្ឈដ្ឋានជុំវិញខ្លួនជារៀងរាល់ថ្ងៃ។

• ការរក្សាភាពក្មេងខ្ចីនៃខួរក្បាល (Neuroplasticity)៖ វិទ្យាសាស្ត្រខួរក្បាលបានបង្ហាញថា នៅពេលដែលយើងរៀនសូត្រអ្វីដែលថ្មី មិនថាតែការរៀនភាសាបរទេស ការលេងឧបករណ៍តន្ត្រី ឬការយល់ដឹងពីបច្ចេកវិទ្យាថ្មីនោះទេ ខួរក្បាលរបស់យើងនឹងបង្កើតបណ្តាញកោសិកាប្រសាទថ្មីៗជានិច្ច។ ការធ្វើបែបនេះជួយការពារខួរក្បាលមិនឱ្យងាយនឹងចុះខ្សោយ និងកាត់បន្ថយហានិភ័យនៃជំងឺវង្វេងវង្វាន់ (Alzheimer’s) នៅពេលវ័យចំណាស់។
• សមត្ថភាពបត់បែនតាមកាលៈទេសៈ (Adaptability)៖ នៅក្នុងសម័យកាលដែលមានការប្រកួតប្រជែងខ្ពស់ និងការកើនឡើងនៃបញ្ញាសិប្បនិម្មិត (AI) មនុស្សដែលមានសមត្ថភាពរៀនសូត្រលឿន និងហ៊ានបោះបង់ចោលចំណេះដឹងចាស់ដែលលែងប្រើការបាន (Learn, Unlearn, Relearn) គឺជាមនុស្សដែលមិនចេះអត់ការងារធ្វើ និងតែងតែរកឃើញឱកាសថ្មីៗជានិច្ច។

២. សារៈសំខាន់នៃចំណេះដឹងទូទៅ ៖ ខែលការពារ និងស្ពានចម្លង

ប្រសិនបើចំណេះដឹងជំនាញឯកទេស (Specialized Knowledge) គឺជាអាវុធមុតស្រួចសម្រាប់អ្នកប្រកបមុខរបរប្រចាំថ្ងៃ នោះ «ចំណេះដឹងទូទៅ» (General Knowledge) គឺជាខែលការពារ និងជាពន្លឺបំភ្លឺផ្លូវជីវិតឱ្យដើរទៅមុខដោយមិនងាយចាញ់បោកគេ។ ចំណេះដឹងទូទៅរួមមានការយល់ដឹងជាមូលដ្ឋានអំពី ប្រវត្តិសាស្ត្រ ភូមិសាស្ត្រ វិទ្យាសាស្ត្រ នយោបាយ វប្បធម៌ និងសេដ្ឋកិច្ចសកល។

• បង្កើតការសម្រេចចិត្តដ៏ត្រឹមត្រូវ៖ នៅពេលដែលអ្នកមានចំណេះដឹងទូទៅទូលំទូលាយ អ្នកនឹងមានទិន្នន័យច្រើននៅក្នុងខួរក្បាលដើម្បីយកមកវិភាគ និងប្រៀបធៀបមុននឹងធ្វើការសម្រេចចិត្តធំៗ មិនថាតែការវិនិយោគលុយកាក់ ការថែទាំសុខភាព ឬការជ្រើសរើសផ្លូវជីវិតនោះទេ។ អ្នកនឹងមិនងាយជឿតាមការឃោសនាបោកប្រាស់ ឬព័ត៌មានក្លែងក្លាយ (Fake News) នៅលើបណ្តាញសង្គមឡើយ។
• បង្កើនភាពទាក់ទាញ និងជំនាញទំនាក់ទំនង៖ មនុស្សដែលមានចំណេះដឹងទូទៅច្រើន គឺជាមនុស្សដែលគួរឱ្យចាប់អារម្មណ៍នៅពេលសន្ទនា។ ពួកគេអាចជជែកលេងបានយ៉ាងរលូនជាមួយមនុស្សគ្រប់មជ្ឈដ្ឋាន មិនថាតែការជជែកជាមួយអ្នកជំនួញ ជនបរទេស ឬមនុស្សវ័យខុសគ្នាឡើយ។ ភាពទូលំទូលាយនៃចំណេះដឹងនេះជួយកសាងទំនុកចិត្ត និងពង្រីកបណ្តាញទំនាក់ទំនង (Networking) បានយ៉ាងងាយស្រួល។

៣. ទំនាក់ទំនងរវាងការរៀនសូត្រមិនចេះចប់ និងការអភិវឌ្ឍផ្នត់គំនិត

ថាមពលដ៏អស្ចារ្យបំផុតនៃការរៀនសូត្រឥតឈប់ឈរ គឺវាជួយផ្លាស់ប្តូរ «ផ្នត់គំនិត» របស់យើងពីផ្នត់គំនិតទាល់ច្រក (Fixed Mindset) ទៅជាផ្នត់គំនិតរីកចម្រើន (Growth Mindset)។

• ការមើលឃើញពិភពលោកកាន់តែធំ ខ្លួនឯងកាន់តែតូច៖ មនុស្សដែលមិនព្រមរៀនសូត្រអ្វីថ្មី តែងតែគិតថាខ្លួនឯងដឹងគ្រប់យ៉ាងហើយ និងមានអំនួតចំពោះគំនិតចាស់គំរឹលរបស់ខ្លួន (Dunning-Kruger Effect)។ ផ្ទុយទៅវិញ សហគ្រិន ឬទស្សនវិទូធំៗលើលោកកាន់តែរៀន ពួកគេកាន់តែមានភាពបន្ទាបខ្លួន ព្រោះពួកគេដឹងថាពិភពលោកនេះមានរឿងរ៉ាវអស្ចារ្យជាច្រើនទៀតដែលពួកគេមិនទាន់ដឹង។
• ការផ្លាស់ប្តូរការយល់ឃើញចំពោះបញ្ហា៖ នៅពេលជួបវិបត្តិ ឬការបរាជ័យ មនុស្សដែលស្រឡាញ់ការរៀនសូត្រមិនចេះចប់មិនចាត់ទុកវាជាការដាក់ទណ្ឌកម្មនៃជោគវាសនានោះទេ ប៉ុន្តែពួកគេមើលឃើញវាជា «មេរៀន និងជាទិន្នន័យ» សម្រាប់កែលម្អខ្លួនឯងឱ្យកាន់តែខ្លាំងពូកែជាងមុននៅថ្ងៃស្អែក។

៤. វិធីសាស្ត្រសាមញ្ញៗដើម្បីកសាងទម្លាប់រៀនសូត្រជារៀងរាល់ថ្ងៃ

ការកសាងទម្លាប់រៀនសូត្រមិនមែនជារឿងពិបាកនោះទេ បើអ្នកដឹងពីវិធីសាស្ត្រក្នុងការបញ្ចូលវាទៅក្នុងជីវភាពរស់នៅប្រចាំថ្ងៃ៖

1. អានសៀវភៅយ៉ាងហោចណាស់ ១០ ទំព័រក្នុងមួយថ្ងៃ៖ ការអានសៀវភៅខុសៗប្រភេទ (មិនថាតែសៀវភៅអភិវឌ្ឍខ្លួន វិទ្យាសាស្ត្រ ឬប្រវត្តិសាស្ត្រ) គឺជាការបើកទ្វារចំហរឱ្យខួរក្បាលទទួលបានចំណេះដឹងទូទៅយ៉ាងលឿនបំផុត។
2. ស្តាប់កម្រងអូឌីយ៉ូ ឬផតខាស (Podcasts) នៅពេលធ្វើដំណើរ៖ ជំនួសឱ្យការស្តាប់តន្ត្រីកំដរអារម្មណ៍គ្រប់ពេល អ្នកអាចប្តូរមកស្តាប់កម្មវិធីផ្តល់ចំណេះដឹង ព័ត៌មានសកល ឬការចែករំលែកបទពិសោធន៍នៅពេលអ្នកកំពុងបើកបរ ឬជិះឡានក្រុង។
3. រក្សាភាពចង់ដឹងចង់ឃើញដូចកូនក្មេង (Curiosity)៖ នៅពេលអ្នកឃើញ ឬឮអ្វីមួយដែលថ្មី កុំបណ្តោយឱ្យវាហួសទៅទទេៗ។ ចូរប្រើប្រាស់អ៊ីនធឺណិតដើម្បីស្វែងរកព័ត៌មានបន្ថែមភ្លាមៗ។ ចូរទម្លាប់សួរខ្លួនឯងនូវពាក្យថា «ហេតុអ្វី?» និង «ដោយរបៀបណា?» ឱ្យបានច្រើន។

សេចក្តីសន្និដ្ឋាន

នៅក្នុងយុគសម័យព័ត៌មានវិទ្យានេះ ចំណេះដឹងមិនមែនជាវត្ថុកម្រដែលត្រូវស្វែងរកដោយលំបាកដូចកាលពីសម័យមុនទៀតឡើយ វាស្ថិតនៅចុងម្រាមដៃរបស់យើងគ្រប់ពេល។ អ្វីដែលខ្វះខាត គឺមានតែការតាំងចិត្ត និងវិន័យផ្ទាល់ខ្លួនក្នុងការរៀនសូត្រប៉ុណ្ណោះ។ ចូរចងចាំថា ចំណេះដឹងគឺជាទ្រព្យសម្បត្តិលំដាប់តែមួយគត់ដែលគ្មាននរណាម្នាក់អាចលួចប្លន់ពីអ្នកបានឡើយ ហើយវាក៏ជាកាតាលីករតែមួយគត់ដែលជួយឱ្យជីវិតរបស់អ្នករីកចម្រើនទៅមុខមិនចេះរីងស្ងួត។ ដូចដែលមហាត្មៈ គន្ធី (Mahatma Gandhi) ធ្លាប់មានប្រសាសន៍ថា៖ «ចូររស់នៅប្រៀបដូចជាអ្នកត្រូវស្លាប់នៅថ្ងៃស្អែក ហើយចូររៀនសូត្រប្រៀបដូចជាអ្នកត្រូវរស់នៅជាអមតៈ»។