ហេតុអ្វីបានជាការគ្រប់គ្រងលុយជារឿងពិបាកសម្រាប់អ្នកចាប់ផ្តើម?
មនុស្សជាច្រើនតែងតែជួបប្រទះបញ្ហា «រកលុយបាន ប៉ុន្តែមិនដឹងលុយទៅណាអស់» ឬស្ថានភាព «ដាច់លុយចុងខែ» ជារៀងរាល់ខែ។ កំហុសឆ្គងចម្បងមិនមែនមកពីចំណូលតិចនោះទេ ប៉ុន្តែគឺមកពីការខ្វះខាតប្រព័ន្ធគ្រប់គ្រងលុយកាក់មួយដែលច្បាស់លាស់ និងងាយស្រួលអនុវត្ត។ សម្រាប់អ្នកដែលទើបតែចាប់ផ្តើមរៀនសន្សំលុយ ការប្រើប្រាស់រូបមន្តគណនេយ្យស្មុគស្មាញអាចនឹងធ្វើឱ្យមានអារម្មណ៍ធុញទ្រាន់ និងបោះបង់ចោលទៅវិញក្នុងរយៈពេលដ៏ខ្លី។
ដើម្បីដោះស្រាយបញ្ហានេះ លោកស្រី Elizabeth Warren ដែលជាសាស្ត្រាចារ្យច្បាប់មកពីសាកលវិទ្យាល័យ Harvard និងជាសមាជិកព្រឹទ្ធសភាអាមេរិក បានបង្កើតក្បួនគ្រប់គ្រងលុយដ៏ល្បីល្បាញមួយឈ្មោះថា «រូបមន្ត ៥០/៣០/២០»។ ក្បួននេះត្រូវបានទទួលស្គាល់ទូទាំងពិភពលោកថាជាវិធីសាស្ត្រគ្រប់គ្រងហិរញ្ញវត្ថុផ្ទាល់ខ្លួនដែលសាមញ្ញ បត់បែន និងមានប្រសិទ្ធភាពបំផុតសម្រាប់អ្នកចាប់ផ្តើមដំបូង។
តើក្បួន ៥០/៣០/២០ គឺជាអ្វី?
រូបមន្ត ៥០/៣០/២០ គឺជាការបែងចែកប្រាក់ចំណូលសុទ្ធប្រចាំខែរបស់អ្នក (ចំណូលបន្ទាប់ពីដកពន្ធ ឬចំណូលដែលចូលក្នុងកាបូបពិតប្រាកដ) ទៅជាបីចំណែកធំៗទៅតាមប្រភេទនៃការចាយវាយ ដោយមិនចាំបាច់កត់ត្រាលម្អិតរហូតដល់ឈឺក្បាលនោះឡើយ។ ចំណែកទាំងបីនោះរួមមាន៖
[ ប្រាក់ចំណូលសុទ្ធ ១០០% ]
│
├── ៥០% ៖ តម្រូវការចាំបាច់ (Needs) 🏠
│
├── Consolidation ៣០% ៖ ចំណង់ចំណូលចិត្ត (Wants) ☕
│
└── ២០% ៖ គោលដៅហិរញ្ញវត្ថុ និងការសន្សំ (Savings) 📈
ដើម្បីអនុវត្តក្បួននេះឱ្យបានត្រឹមត្រូវ និងមានប្រសិទ្ធភាព ខាងក្រោមនេះជាការបកស្រាយលម្អិតនៃកញ្ចប់លុយនីមួយៗ៖
១. ៥០% សម្រាប់តម្រូវការចាំបាច់ (Needs)
កញ្ចប់ធំជាងគេពាក់កណ្តាលនៃប្រាក់ចំណូល ត្រូវតែប្រើប្រាស់សម្រាប់តែ «តម្រូវការចាំបាច់» តែប៉ុណ្ណោះ។ និយមន័យនៃតម្រូវការចាំបាច់ គឺជារាល់ការចំណាយទាំងឡាយណាដែលអ្នកមិនអាចខានបាន ហើយបើមិនបង់ ឬមិនចំណាយទេ វានឹងប៉ះពាល់ដល់ការរស់រានមានជីវិត ឬការងាររបស់អ្នកភ្លាមៗ។
- អ្វីខ្លះដែលរាប់ចូលក្នុងកញ្ចប់នេះ៖ ថ្លៃឈ្នួលផ្ទះ ឬថ្លៃបង់រំលស់ផ្ទះ, ថ្លៃទឹក-ថ្លៃភ្លើង, ថ្លៃអាហារប្រចាំថ្ងៃ (បាយបីពេល), ថ្លៃធ្វើដំណើរ (សាំង ឬថ្លៃឡានឈ្នួលទៅធ្វើការ), ថ្លៃធានារ៉ាប់រងសុខភាព និងការបង់បំណុលអប្បបរមាដែលខានមិនបាន។
- ដំបូន្មានសម្រាប់អ្នកចាប់ផ្តើម៖ ប្រសិនបើអ្នកគណនាទៅឃើញថា ថ្លៃចំណាយចាំបាច់របស់អ្នកលើសពី ៥០% នៃប្រាក់ចំណូល នេះជាសញ្ញាអាសន្នដែលបញ្ជាក់ថា អ្នកកំពុងរស់នៅក្នុងកម្រិតជីវភាពមួយដែលខ្ពស់ហួសពីសមត្ថភាពរកលុយរបស់អ្នកហើយ។ អ្នកត្រូវរកវិធីកាត់បន្ថយជាបន្ទាន់ ដូចជាការប្តូរទៅជួលបន្ទប់ដែលមានតម្លៃសមរម្យជាងមុន ឬកាត់បន្ថយការហូបចុកលំដាប់ខ្ពស់។
២. ៣០% សម្រាប់ចំណង់ចំណូលចិត្ត (Wants)
ចំណុចប្លែក និងទាក់ទាញបំផុតនៃក្បួន ៥០/៣០/២០ គឺវាជួយឱ្យអ្នកអាចសន្សំលុយផង និងអាចរីករាយជាមួយជីវិតប្រចាំថ្ងៃបានផង ដោយមិនមានអារម្មណ៍ថាតានតឹងពេកនោះទេ។ លុយ ៣០% នេះត្រូវបាន مختص សម្រាប់ «ចំណង់ចំណូលចិត្ត» ឬការចំណាយដើម្បីកម្សាន្តអារម្មណ៍ផ្ទាល់ខ្លួន។ វាជារបស់ដែលបើគ្មានក៏មិនស្លាប់ ប៉ុន្តែមានវាធ្វើឱ្យជីវិតមានក្តីសុខ។
- អ្វីខ្លះដែលរាប់ចូលក្នុងកញ្ចប់នេះ៖ ថ្លៃកាហ្វេប្រចាំថ្ងៃ (Starbucks/Brown), ថ្លៃដើរលេងចុងសប្តាហ៍ជាមួយមិត្តភក្តិ, ថ្លៃទិញសម្លៀកបំពាក់ថ្មីៗតាមទាន់សម័យ, ថ្លៃសេវាកម្មកម្សាន្ត (Netflix, Spotify, Gym) និងការដើរកម្សាន្តជិតឆ្ងាយ។
- ដំបូន្មានសម្រាប់អ្នកចាប់ផ្តើម៖ មនុស្សជាច្រើនតែងតែច្រឡំរវាង Needs និង Wants។ ឧទាហរណ៍៖ ការញ៉ាំបាយដើម្បីរស់គឺចាត់ទុកជា Needs ប៉ុន្តែការទៅញ៉ាំអាហារជប៉ុនលំដាប់អភិជន ឬស៊ុបឡាវ៉ាជួបជុំគ្នាគឺចាត់ទុកជា Wants។ ចូរមានភាពស្មោះត្រង់ជាមួយខ្លួនឯងក្នុងការបែងចែកប្រភេទចំណាយទាំងនេះ។
៣. ២០% សម្រាប់គោលដៅហិរញ្ញវត្ថុ និងការសន្សំ (Savings)
កញ្ចប់ ២០% ចុងក្រោយនេះ គឺជាកញ្ចប់លុយដែលសំខាន់បំផុតសម្រាប់កសាងអនាគត និងសន្តិសុខហិរញ្ញវត្ថុរបស់អ្នក។ លុយចំណែកនេះមិនមែនសន្សំទុកដើម្បីយកទៅទិញទូរស័ព្ទដៃថ្មី ឬទិញកាបូបប្រេនៗនោះទេ ប៉ុន្តែវាជាលុយសម្រាប់បង្កើតសេរីភាពហិរញ្ញវត្ថុ។
- អ្វីខ្លះដែលរាប់ចូលក្នុងកញ្ចប់នេះ៖
- កញ្ចប់ថវិកាបម្រុងបន្ទាន់ (Emergency Fund)៖ ជាជំហានដំបូងបង្អស់ អ្នកត្រូវសន្សំលុយក្នុងកញ្ចប់នេះឱ្យបានស្មើនឹងការចំណាយពី ៣ ទៅ ៦ខែ សម្រាប់ត្រៀមលក្ខណៈពេលមានអាសន្ន ដូចជាឈឺស្កាត់ ឬបាត់បង់ការងារ។
- ការសងបំណុលងាប់ (Toxic Debt)៖ ប្រើប្រាស់លុយនេះដើម្បីសងដាច់នូវបំណុលដែលមានការប្រាក់ខ្ពស់ ដូចជាបំណុលកាតឥណទាន (Credit Card) ឬបំណុលចងការប្រាក់ក្រៅប្រព័ន្ធ។
- ការវិនិយោគ (Investment)៖ នៅពេលមានលុយបម្រុងគ្រប់គ្រាន់ និងគ្មានបំណុលវណ្ឌក អ្នកត្រូវយកលុយ ២០% នេះទៅវិនិយោគក្នុងគ្រឹះស្ថានហិរញ្ញវត្ថុដែលមានសុវត្ថិភាព ដូចជាការដាក់ប្រាក់បញ្ញើមានកាលកំណត់ ការទិញមាស ឬការវិនិយោគលើនិរន្តរភាពអាជីវកម្ម ដើម្បីឱ្យលុយបង្កើតលុយ។
ជំហានជាក់ស្តែងដើម្បីចាប់ផ្តើមអនុវត្តសម្រាប់អ្នកថ្មីថ្មោង
ដើម្បីកុំឱ្យរូបមន្តនេះនៅត្រឹមតែនៅលើក្រដាស ចូរអនុវត្តតាមជំហានងាយៗទាំង ៤ នេះនៅខែបន្ទាប់៖
- គណនាចំណូលពិតប្រាកដ៖ មើលទិន្នន័យប្រាក់ខែសុទ្ធដែលចូលក្នុងគណនីធនាគាររបស់អ្នក បន្ទាប់ពីដកកាត់ពន្ធ ឬបេឡាជាតិរបបសន្តិសុខសង្គម (ប.ស.ស) រួចរាល់។
- គុណលេខចែកកញ្ចប់៖ យកប្រាក់ចំណូលនោះមកគុណនឹង ៥០%, ៣០% និង ២០% ដើម្បីដឹងពីចំនួនទឹកប្រាក់ពិតប្រាកដដែលអ្នកត្រូវចាយក្នុងកញ្ចប់នីមួយៗ។ (ឧទាហរណ៍៖ បើប្រាក់ខែសុទ្ធ ៥០០ នោះ Needs = ២៥០, Wants = ១៥០, Savings = ១០០)។
- ប្រើប្រាស់ប្រព័ន្ធធនាគារស្វ័យប្រវត្តិ៖ នៅថ្ងៃដែលប្រាក់ខែបើកភ្លាម ត្រូវកាត់លុយ ២០% ទៅកាន់គណនីសន្សំមួយផ្សេងទៀតដាច់ដោយឡែកភ្លាមៗ (Pay Yourself First)។ កុំរង់ចាំចាំចាយសល់ទើបសន្សំ ព្រោះវានឹងមិនដែលសល់ឡើយ។
- តាមដាន និងកែសម្រួល៖ ប្រើប្រាស់កម្មវិធីទូរស័ព្ទដៃសាមញ្ញៗដើម្បីកត់ត្រាមើលថាតើការចាយវាយប្រចាំខែរបស់អ្នកប្រព្រឹត្តទៅតាមផែនការដែលបានកំណត់ដែរឬទេ។
សេចក្តីសន្និដ្ឋាន
ក្បួនគ្រប់គ្រងលុយ ៥០/៣០/២០ មិនមែនជាការដាក់ទណ្ឌកម្មលើជីវិតមិនឱ្យចាយវាយនោះទេ ប៉ុន្តែវាជាឧបករណ៍ជួយបង្កើតវិន័យ និងសេរីភាពហិរញ្ញវត្ថុ។ វាជួយឱ្យអ្នកដឹងច្បាស់ថាអ្នកអាចចាយលើរបស់ដែលអ្នកចូលចិត្ត (Wants) ដោយគ្មានអារម្មណ៍ខុសឆ្គង ព្រោះអ្នកបានបង់ថ្លៃចាំបាច់ (Needs) រួចរាល់ ហើយក៏បានសន្សំសម្រាប់អនាគត (Savings) រួចជាស្រេចទៅហើយ។ ចូរចាប់ផ្តើមអនុវត្តចាប់ពីខែនេះតទៅ ព្រោះថា «ការមានវិន័យហិរញ្ញវត្ថុនៅថ្ងៃនេះ គឺជាគ្រឹះនៃភាពមានបាន និងភាពស្ងប់ចិត្តនៅថ្ងៃស្អែក»។