Category ចំណេះដឹងទូទៅ

នៅពេលដែលយើងនិយាយអំពីធនធានធម្មជាតិ មនុស្សជាច្រើនអាចនឹកឃើញដល់ព្រៃឈើ ទឹក សត្វព្រៃ ឬរ៉ែផ្សេងៗ។ ប៉ុន្តែមានធនធានធម្មជាតិមួយដែលមើលទៅធម្មតា និងមាននៅជុំវិញខ្លួនយើង គឺ “ខ្សាច់”។ ខ្សាច់ត្រូវបានប្រើប្រាស់យ៉ាងទូលំទូលាយក្នុងការសាងសង់ផ្ទះ ផ្លូវ ស្ពាន និងអគារផ្សេងៗ។ ទោះជាយ៉ាងណា ខ្សាច់មិនមែនមានតម្លៃសម្រាប់វិស័យសំណង់តែប៉ុណ្ណោះទេ។ វាក៏មានតួនាទីសំខាន់ខ្លាំងក្នុងការរក្សាសមតុល្យនៃប្រព័ន្ធអេកូឡូស៊ី និងជីវចម្រុះនៅលើផែនដីផងដែរ។ ខ្សាច់ជាផ្នែកមួយនៃប្រព័ន្ធធម្មជាតិ ខ្សាច់កើតឡើងជាចម្បងពីការបាក់បែក និងការកិនសឹករបស់ថ្ម និងសារធាតុរ៉ែអស់រយៈពេលយូរ។ វាអាចត្រូវបានរកឃើញនៅតាមឆ្នេរសមុទ្រ ទន្លេ បឹង តំបន់វាលខ្សាច់ និងតំបន់ដីផ្សេងៗ។ ទីកន្លែងនីមួយៗមានប្រភេទ និងទំហំគ្រាប់ខ្សាច់ខុសៗគ្នា ហើយភាពខុសគ្នានេះធ្វើឱ្យវាមានតួនាទីខុសគ្នានៅក្នុងធម្មជាតិ។ ប្រព័ន្ធអេកូឡូស៊ីមិនមែនមានតែសត្វ និងរុក្ខជាតិទេ ប៉ុន្តែរួមមានដី ទឹក ខ្យល់ ថ្ម និងសារធាតុធម្មជាតិផ្សេងៗ។ ដូច្នេះ ខ្សាច់ក៏ជាផ្នែកមួយដែលចូលរួមក្នុងការរក្សាតុល្យភាពរបស់ប្រព័ន្ធទាំងមូលផងដែរ។ ខ្សាច់ជាជម្រករបស់សត្វ និងសារពាង្គកាយតូចៗ…

នៅពេលយើងងើយមើលទៅលើមេឃនៅពេលថ្ងៃ យើងភាគច្រើនតែងឃើញមេឃមានពណ៌ខៀវស្រស់ស្អាត។ ប៉ុន្តែតើអ្នកធ្លាប់ឆ្ងល់ទេថា ហេតុអ្វីបានជាមេឃមិនមានពណ៌ស ឬពណ៌ខ្មៅ ប៉ុន្តែជាពណ៌ខៀវ? ចម្លើយចំពោះសំណួរនេះពាក់ព័ន្ធនឹងពន្លឺព្រះអាទិត្យ បរិយាកាសផែនដី និងរបៀបដែលពន្លឺធ្វើដំណើរឆ្លងកាត់ខ្យល់។ ពន្លឺព្រះអាទិត្យមិនមែនមានតែពណ៌មួយទេ មនុស្សជាច្រើនអាចគិតថា ពន្លឺព្រះអាទិត្យមានពណ៌ស ឬគ្រាន់តែជាពន្លឺធម្មតា។ តាមវិទ្យាសាស្ត្រ ពន្លឺដែលយើងមើលឃើញពីព្រះអាទិត្យ គឺជាការរួមបញ្ចូលគ្នានៃពណ៌ជាច្រើន។ ពណ៌ទាំងនេះរួមមាន ក្រហម ទឹកក្រូច លឿង បៃតង ខៀវ និងស្វាយ។ នៅពេលពន្លឺព្រះអាទិត្យធ្វើដំណើរចូលមកក្នុងបរិយាកាសផែនដី វាត្រូវប៉ះទង្គិចជាមួយម៉ូលេគុលតូចៗនៃឧស្ម័ន ដូចជា អុកស៊ីសែន និងអាសូត។ ការប៉ះទង្គិចនេះធ្វើឱ្យពន្លឺមួយផ្នែកត្រូវបានបែកខ្ចាត់ខ្ចាយទៅទិសផ្សេងៗ។ ហេតុអ្វីពណ៌ខៀវត្រូវបានបែកខ្ចាត់ខ្ចាយច្រើន? ពណ៌នីមួយៗនៃពន្លឺមានប្រវែងរលកខុសៗគ្នា។ ពន្លឺពណ៌ក្រហមមានប្រវែងរលកវែងជាង ខណៈពន្លឺពណ៌ខៀវមានប្រវែងរលកខ្លីជាង។ នៅពេលពន្លឺឆ្លងកាត់បរិយាកាស ពន្លឺដែលមានប្រវែងរលកខ្លី ដូចជាពណ៌ខៀវ ត្រូវបានបែកខ្ចាត់ខ្ចាយខ្លាំងជាងពណ៌ដែលមានប្រវែងរលកវែង។ ដោយសារតែពន្លឺពណ៌ខៀវត្រូវបានបែកខ្ចាត់ខ្ចាយទៅគ្រប់ទិស យើងអាចមើលឃើញពន្លឺពណ៌ខៀវពីតំបន់ជាច្រើននៅលើមេឃ។ នេះហើយជាមូលហេតុសំខាន់ដែលធ្វើឱ្យមេឃនៅពេលថ្ងៃមានពណ៌ខៀវ។…

ពិភពលោកដែលយើងរស់នៅមានរឿងរ៉ាវជាច្រើនដែលគួរឱ្យចាប់អារម្មណ៍ ប៉ុន្តែមិនមែនគ្រប់គ្នាសុទ្ធតែបានដឹង ឬបានសង្កេតឃើញនោះទេ។ ចាប់ពីរាងកាយមនុស្ស រហូតដល់មហាសមុទ្រ អវកាស និងសត្វនៅជុំវិញយើង មានការពិតជាច្រើនដែលអាចធ្វើឱ្យយើងភ្ញាក់ផ្អើល។ ខាងក្រោមនេះគឺជារឿងចំនួន 10 ដែលគួរឱ្យចាប់អារម្មណ៍ និងអាចជួយបង្កើនចំណេះដឹងទូទៅរបស់យើង។ 1. ទឹកក្តៅអាចកកលឿនជាងទឹកត្រជាក់ក្នុងលក្ខខណ្ឌខ្លះ បាតុភូតនេះត្រូវបានគេស្គាល់ថា Mpemba effect។ ក្នុងលក្ខខណ្ឌជាក់លាក់ ទឹកដែលមានសីតុណ្ហភាពខ្ពស់អាចកកបានលឿនជាងទឹកដែលត្រជាក់ជាង។ មូលហេតុមិនមែនសាមញ្ញត្រឹមតែ “ទឹកក្តៅកកលឿន” ទេ ព្រោះវាអាស្រ័យលើកត្តាជាច្រើន ដូចជា ការហួត ការបង្វិលចរន្តទឹក និងស្ថានភាពនៃធុង។ ដូច្នេះ វាមិនមែនជាច្បាប់ដែលកើតឡើងគ្រប់ពេលនោះទេ។ 2. ខួរក្បាលមនុស្សប្រើថាមពលច្រើន ទោះបីយើងកំពុងសម្រាក ខួរក្បាលមានទំហំប្រហែល 2% នៃទម្ងន់រាងកាយមនុស្សពេញវ័យ ប៉ុន្តែវាត្រូវការថាមពល និងអុកស៊ីសែនក្នុងបរិមាណខ្ពស់។ ទោះបីយើងកំពុងអង្គុយស្ងៀម ឬដេកក៏ដោយ ខួរក្បាលនៅតែធ្វើការជាបន្តបន្ទាប់…

នៅពេលយើងសម្លឹងមើលផែនដីពីលំហអាកាស អ្វីដែលយើងឃើញមុនគេគឺពណ៌ខៀវស្រងាត់នៃមហាសមុទ្រ ដែលគ្របដណ្តប់លើផ្ទៃដីប្រមាណជាង ៧០% នៃភពផែនដីទាំងមូល។ មហាសមុទ្រមិនមែនគ្រាន់តែជាផ្ទាំងទឹកដ៏ធំល្វឹងល្វើយសម្រាប់ទស្សនា ឬជាផ្លូវនាវាចរណ៍នោះទេ ប៉ុន្តែវាគឺជា «ប្រព័ន្ធគាំទ្រជីវិត» (Life Support System) ដ៏ចម្បងបំផុតរបស់មនុស្សជាតិ។ ទោះបីជាអ្នករស់នៅក្នុងទីក្រុងដាច់ស្រយាល ឬនៅលើតំបន់ភ្នំខ្ពស់ដែលគ្មានឆ្នេរសមុទ្រក៏ដោយ ដង្ហើម និងការរស់រានមានជីវិតរបស់អ្នករាល់ថ្ងៃ សុទ្ធតែជំពាក់គុណចំពោះទឹកពណ៌ខៀវដ៏ជ្រាលជ្រៅមួយនេះ។ ខាងក្រោមនេះគឺជាអាថ៌កំបាំង និងមូលហេតុគន្លឹះដែលបញ្ជាក់ថា ហេតុអ្វីបានជាជីវិតរបស់មនុស្សជាតិមិនអាចខ្វះមហាសមុទ្របាន៖ ១. រោងចក្រផលិតអុកស៊ីសែនធំជាងគេបំផុតលើលោក មនុស្សភាគច្រើនតែងតែគិតថា ព្រៃព្រឹក្សា និងព្រៃទឹកភ្លៀងអាម៉ាហ្សូន គឺជាសួតរបស់ភពផែនដីដែលផលិតអុកស៊ីសែនភាគច្រើនសម្រាប់យើងដកដង្ហើម។ ប៉ុន្តែ អាថ៌កំបាំងពិតប្រាកដនោះគឺ អុកស៊ីសែនជាង ៥០% ទៅ ៨០% នៅលើបរិយាកាសផែនដី គឺត្រូវបានផលិតឡើងដោយមហាសមុទ្រ។ ២. ម៉ាស៊ីនត្រជាក់ និងអ្នកគ្រប់គ្រងអាកាសធាតុផែនដី បើគ្មានមហាសមុទ្រទេ ភពផែនដីរបស់យើងនឹងមានសីតុណ្ហភាពក្តៅខ្លាំងរហូតដល់មនុស្ស…

ហេតុអ្វីបានជាការគ្រប់គ្រងលុយជារឿងពិបាកសម្រាប់អ្នកចាប់ផ្តើម? មនុស្សជាច្រើនតែងតែជួបប្រទះបញ្ហា «រកលុយបាន ប៉ុន្តែមិនដឹងលុយទៅណាអស់» ឬស្ថានភាព «ដាច់លុយចុងខែ» ជារៀងរាល់ខែ។ កំហុសឆ្គងចម្បងមិនមែនមកពីចំណូលតិចនោះទេ ប៉ុន្តែគឺមកពីការខ្វះខាតប្រព័ន្ធគ្រប់គ្រងលុយកាក់មួយដែលច្បាស់លាស់ និងងាយស្រួលអនុវត្ត។ សម្រាប់អ្នកដែលទើបតែចាប់ផ្តើមរៀនសន្សំលុយ ការប្រើប្រាស់រូបមន្តគណនេយ្យស្មុគស្មាញអាចនឹងធ្វើឱ្យមានអារម្មណ៍ធុញទ្រាន់ និងបោះបង់ចោលទៅវិញក្នុងរយៈពេលដ៏ខ្លី។ ដើម្បីដោះស្រាយបញ្ហានេះ លោកស្រី Elizabeth Warren ដែលជាសាស្ត្រាចារ្យច្បាប់មកពីសាកលវិទ្យាល័យ Harvard និងជាសមាជិកព្រឹទ្ធសភាអាមេរិក បានបង្កើតក្បួនគ្រប់គ្រងលុយដ៏ល្បីល្បាញមួយឈ្មោះថា «រូបមន្ត ៥០/៣០/២០»។ ក្បួននេះត្រូវបានទទួលស្គាល់ទូទាំងពិភពលោកថាជាវិធីសាស្ត្រគ្រប់គ្រងហិរញ្ញវត្ថុផ្ទាល់ខ្លួនដែលសាមញ្ញ បត់បែន និងមានប្រសិទ្ធភាពបំផុតសម្រាប់អ្នកចាប់ផ្តើមដំបូង។ តើក្បួន ៥០/៣០/២០ គឺជាអ្វី? រូបមន្ត ៥០/៣០/២០ គឺជាការបែងចែកប្រាក់ចំណូលសុទ្ធប្រចាំខែរបស់អ្នក (ចំណូលបន្ទាប់ពីដកពន្ធ ឬចំណូលដែលចូលក្នុងកាបូបពិតប្រាកដ) ទៅជាបីចំណែកធំៗទៅតាមប្រភេទនៃការចាយវាយ ដោយមិនចាំបាច់កត់ត្រាលម្អិតរហូតដល់ឈឺក្បាលនោះឡើយ។ ចំណែកទាំងបីនោះរួមមាន៖ ដើម្បីអនុវត្តក្បួននេះឱ្យបានត្រឹមត្រូវ និងមានប្រសិទ្ធភាព ខាងក្រោមនេះជាការបកស្រាយលម្អិតនៃកញ្ចប់លុយនីមួយៗ៖…

ហេតុអ្វីបានជាការរៀនសូត្រមិនមែនជាការងារដែលមានថ្ងៃបញ្ចប់? នៅក្នុងពិភពលោកសម័យទំនើបដែលបច្ចេកវិទ្យា និងព័ត៌មានមានការប្រែប្រួល និងវិវត្តទៅមុខរាប់ពាន់ដងក្នុងមួយវិនាទី សញ្ញាបត្រ ឬចំណេះដឹងដែលយើងទទួលបានពីសាលារៀនកាលពីប៉ុន្មានឆ្នាំមុន អាចនឹងលែងមានប្រសិទ្ធភាព ឬហួសសម័យកាលនៅថ្ងៃនេះ។ ការគិតថា «ការរៀនសូត្រចប់សព្វគ្រប់នៅពេលយើងបញ្ចប់ការសិក្សាពីសាកលវិទ្យាល័យ» គឺជាផ្នត់គំនិតដ៏គ្រោះថ្នាក់មួយដែលធ្វើឱ្យយើងងាយនឹងត្រូវគេបោះបង់ចោលទៅខាងក្រោយ។ ថាមពលពិតប្រាកដដែលរុញច្រានមនុស្សជាតិឱ្យសម្រេចបាននូវភាពជោគជ័យ ភាពឆ្លាតវៃ និងភាពស្ងប់ចិត្តក្នុងជីវិត គឺ «ការរៀនសូត្រមិនចេះចប់» (Lifelong Learning) រួមផ្សំជាមួយនឹងការមាន «ចំណេះដឹងទូទៅ» (General Knowledge) ដ៏ទូលំទូលាយ។ ១. អត្ថន័យ និងថាមពលនៃការរៀនសូត្រមិនចេះចប់ (Lifelong Learning) ការរៀនសូត្រមិនចេះចប់ មិនមែនមានន័យថាអ្នកត្រូវតែចំណាយពេល និងលុយកាក់ដើម្បីទៅចុះឈ្មោះចូលរៀននៅសាលារហូតដល់វ័យចំណាស់នោះទេ ប៉ុន្តែវាគឺជា «ឥរិយាបថ និងការបើកចិត្ត» ក្នុងការស្រូបយកចំណេះដឹងថ្មីៗពីគ្រប់មជ្ឈដ្ឋានជុំវិញខ្លួនជារៀងរាល់ថ្ងៃ។ ២. សារៈសំខាន់នៃចំណេះដឹងទូទៅ ៖ ខែលការពារ និងស្ពានចម្លង…